Po Trójcy Świętej · tydzień 23 · kolor: zielony
Czy aktywny dziś
Nie / zniszczony / nieużywany
Powiat
bytowski
Typ
Cmentarz
Denominacja
ewangelicka
Bytów — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Na wzgórzu świętego Jerzego — po niemiecku Kegelberg — na południowy zachód od średniowiecznego Bytowa, w ówczesnym powiecie bytowskim w prowincji Pomorze, leżał cmentarz przykościelny. Początek dała mu kaplica z 1490 roku, ufundowana przez Gertrudę Blome. Był to jeden z dwóch historycznych cmentarzy ewangelickich miasta: wojewódzka ewidencja zabytków wykazuje obok niego drugi, przy dzisiejszych ulicach Miłej i Pochyłej, a cmentarz przykościelny figuruje w niej najpewniej pod adresem ulicy Nad Borują, od strony dziewiętnastowiecznego poszerzenia. Wzgórze jest w rejestrze zabytków pod pozycją A-153 (decyzja numer 252 z 19 marca 1960 roku). Dziś teren jest parkiem, a kościół — cerkwią greckokatolicką. Dzieje tutejszego kościoła są opowieścią o świątyni, która przechodziła z rąk do rąk. Ksiądz Jakub Fankidejski zapisał, że kościół świętego Jerzego stał „niedaleko za miastem na cmentarzu” i jako prepozytura był zapewne połączony ze szpitalem. W XVI wieku, po przejściu miasta na luteranizm, świątynię zamieniono — jak pisze, podobnie jak w Belgardzie — na stodołę, którą w Niedzielę Palmową 1629 roku spaliło wojsko szwedzkie. Później luteranie odbudowali kościółek własnym staraniem, a gdy — według Fankidejskiego w 1637 roku — oficjał pomorski Judycki domagał się jego zwrotu dla katolików, usilnie prosili, by im go zostawiono, i tak się stało. Dokumenty tego sporu pochodzą z 1639 roku. Fankidejski, pisząc z pozycji katolickiej, używa o tych wydarzeniach języka polemicznego; podano t…

Źródła zewnętrzne

  • Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
  • Bytów i historia jego nieistniejących cmentarzy — tourtheworldpl — audyt workflow
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
  • ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 231 — źródło drukowane
  • „Nasze Pomorze. Rocznik Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie”, nr 20, Bytów 2019 — artykuł naukowy
  • Paweł Szczepanik, „Park i wzgórze św. Jerzego w Bytowie w świetle wyników najnowszych badań archeologicznych”, [w:] „Nasze Pomorze. Rocznik Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie”, nr 20, Bytów 2019, s. 43–45, 62 — źródło drukowane
  • Messtischblatt 1:25 000, arkusz 532 Bütow, wydanie 1870, druk 1877 (mapywig.org, kolekcja 025K_TK25) — reprodukcja jako rycina 2 w powyższym artykule — źródło drukowane
  • Plan miasta Bytowa z 1906 roku, [za:] J. Chojecka (red.), „Plany miast w zasobie Archiwum Państwowego w Koszalinie”, Koszalin 2012, s. 29 — reprodukcja jako rycina 1 — źródło drukowane
  • G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow”, Stettin 1938, tabl. 28 (plan miasta z około 1800 roku z podpisem „Die Berg Kirche”) — źródło drukowane
  • Wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz Bytów miasto, pozycje 64 i 71 — źródło drukowane
  • Kwerenda własna atlasu z 15 czerwca 2026 roku (powiaty lęborski i bytowski) — kwerenda własna
  • Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1870 (dawny 532) Bütow, wydanie Preußische Landesaufnahme 1877, pojedyncze uzupełnienia 1928 — źródło drukowane
  • Plan miasta Bytowa z 1906 roku, [za:] J. Chojecka (red.), „Plany miast w zasobie Archiwum Państwowego w Koszalinie”, Koszalin 2012, s. 29 — reprodukcja jako rycina 1 w powyższym artykule — źródło drukowane
  • ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
  • „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
  • A. Kucner, „Dzieje polityczne Lęborka i Bytowa w latach 1454–1637”, „Przegląd Zachodni” 1989, nr 2 — artykuł naukowy
  • L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784 — opis topograficzny
  • E. Winguth, „Das älteste Kirchenbuch der evangelischen Gemeinde in Bütow” (1931), przedruk w: K.-D. Kreplin (oprac.), „Reader Kaschuben”, t. 4: Kirchen- und Sprachgeschichte — przedruk źródłowy
  • [Ch. Sancke], „Ausführliche Historie derer Emigranten oder vertriebenen Lutheraner aus dem Ertz-Bißthum Saltzburg”, cz. 3, Leipzig 1733, przedruk w: F. Ströfer, „Marschzüge der Angesessenen”, Salzburger Verein, Bielefeld 1995 — opracowanie źródłowe
  • zestawienie K.-D. Kreplina „Die Salzburger Emigranten in Bütow”, 2010 — opracowanie źródłowe
  • H. v. Schmude, „Einige Grabmalinschriften aus Stadt, Kreis und Umgebung von Bütow”, „Familiengeschichtliche Blätter…”, NF t. 2 (1975), nr 13, s. 90–101 — druk źródłowy
  • H. v. Schmude, „Grabmalinschriften aus Gustkow, Kreis Bütow”, „Familiengeschichtliche Blätter…”, NF t. 2 (1977), nr 19, s. 176–179 — druk źródłowy
  • J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
  • W. Keller, „Volkssagen aus Stadt und Kreis Bütow in Pommern”, Bütow 1920, druk „Bütower Anzeiger”; przedruk: „Unvergessene Heimat” nr 6, Frankenberg 1969 — zbiór podań
  • H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911 — inwentarz zabytków
  • „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
  • Gminny program opieki nad zabytkami gminy Bytów na lata 2019–2022, uchwała nr IV/25/2019 Rady Miejskiej w Bytowie z dnia 23 stycznia 2019 r., Dz. Urz. Woj. Pom. 2019, poz. 747, s. 58 — program opieki nad zabytkami
  • A. R. Sikora, „Przekłady tekstów biblijnych na kaszubski. Historia. Stan aktualny. Perspektywy”, „Scripta Biblica et Orientalia” 5 (2013), s. 131 (przypis 5: tytuł wydania fototypicznego kancjonału Krofeya, wyd. R. Olesch, Köln–Graz 1958) — artykuł naukowy
  • F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 185 — źródło drukowane
  • B. Hapke, „Założenie i rozwój kościoła świętego Jerzego w Bytowie”, „Nasze Pomorze” 8 (2006), s. 91–92 — artykuł naukowy
  • M. Kwaśkiewicz, „Protestanckie ślady w kulturowej przestrzeni Bytowa”, „Nasze Pomorze” 20 (2019), s. 20 — artykuł naukowy

Połączone źródła: koscioly_json

Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.

Wpisz słowo lub temat, który Cię interesuje: