Olszanowo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz ewangelicki w Olszanowie (Elsenau, dawniej *Elßenow*), wsi wzmiankowanej po raz pierwszy w 1376 roku. Miejscowość była zdecydowanie ewangelicka: w dawnych wiekach ponad dziewięćdziesiąt pięć procent mieszkańców, na początku XX wieku — 86,5 procent. ⚠ Wykaz z 1 grudnia 1885 roku ma dla wsi dwa wiersze, których nie wolno sumować: gmina wiejska — strona 158, pozycja 24 — liczyła 184 mieszkańców, w tym 181 ewangelików i troje katolików, a obwód dworski — strona 162, pozycja 97 — 124 osoby: 116 ewangelików, czworo katolików i czworo Żydów. Działała tu samodzielna parafia ewangelicka z własnym kościołem i księgami metrykalnymi. Świątynia szachulcowa z wieżą pochodzi z XVII wieku — odnowiono ją w 1688, drewnianą wieżę dostawiono w XVIII stuleciu. 📌 Zachowały się rokokowy ołtarz, siedemnastowieczna ambona i barokowy dzwon z 1771 roku. Kościół pozostawał ewangelicki do 1947 roku, gdy przejęto go na katolicki pod wezwaniem świętego Franciszka z Asyżu (rejestr A-175 z 1960). 🔴 Nie był nim jednak od początku: hasło *Słownika* mówi, że „oddawna istniał kościół katolicki”, a mieszkańcy „wcześnie przeszli na reformację”; to samo pisze ksiądz Jakub Fankidejski. 📌 Parafia olszanowska należała do największych w powiecie. 🔴 Około 1800 roku przypisywano jej blisko sto dwadzieścia miejscowości — liczba ta nie ma oparcia w źródłach. Adolf Harnoch wylicza dla niej dwadzieścia siedem miejscowości, 4537 dusz i trzynaście cmentarzy ewangelickich, a samą parafię opisuje jako zespół pięciu gm…