Czarne — dawny kościół (Hammerstein)

Z Wikipedii (PL)

Czarne, po niemiecku Hammerstein, wyrosło na pograniczu ziemi człuchowskiej, przy krzyżackim zamku, a nazwę wzięło od rzeki Czarnej. Reformację szerzyli tu w XVI wieku sami starostowie człuchowscy, Stanisław i Jan Latalscy, i skutek okazał się trwały: przez następne pokolenia miasto pozostawało w przewadze luterańskie. Fara pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny była w rękach ewangelików — 🟡 podawane przy tym lata 1550–1596 nie mają oparcia w żadnym ze źródeł tego rekordu — potem wróciła do katolików, a w 1610 roku, jak notuje Słownik geograficzny, luteran z niej wydalono. Nabożeństwa odprawiali odtąd na ratuszu, aż w 1676 roku doczekali się osobnego zboru; jego budynek podnoszono z upadku w 1716 i 1755 roku, a ostatni raz w latach 1816–1819. 📌 Ta ostatnia świątynia stanęła w 1819 roku i została poświęcona 30 maja tegoż roku. Patronat nad nią sprawował magistrat, na wieży wisiały dwa dzwony, organy liczyły 12 głosów. Parafia obejmowała miasto wraz z Wehnershofem i pod koniec XIX wieku liczyła 4 390 dusz, z 200 chrztami i 33 ślubami rocznie. Przewaga luterańska widoczna jest w każdym rachunku. Około 1868 roku miasto liczyło 2 517 mieszkańców, w tym 2 054 ewangelików i 228 katolików; spis z 1 grudnia 1885 roku zapisał tu 2 957 mieszkańców — 2 476 ewangelików, 272 katolików, 195 Żydów i czternastu innych chrześcijan. Osobno, jako obszar dworski, policzono wieś rycerską Czarne z 449 mieszkańcami, wśród których było 397 ewangelików i 52 katolików. Także wokół miast…