Czarne — zbór ewangelicki z 1816 roku (położenie nieustalone)
Hammerstein
- Rok powstania
- 1816
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- człuchowski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
W Czarnem stoi czynna dziś fara rzymskokatolicka pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny — nie jest to jednak budynek luterańskiego zboru. Świątynia jest szachulcowa: ściany wypełniono nieotynkowaną cegłą, dach pokryto gontem. Karta Narodowego Instytutu Dziedzictwa datuje ją na 1756 rok i przytacza daty trzech kolejnych budowli — 1673, 1710 i 1756 — wyryte na chorągiewce wieży; inwentarz zabytków prowincji zachodniopruskiej z 1887 roku podaje rok 1755. Kościół wpisano do rejestru zabytków 20 lutego 1959 roku pod numerem A-94. Czarne, po niemiecku Hammerstein, wyrosło na pograniczu ziemi człuchowskiej, przy krzyżackim zamku, a polską nazwę wzięło od rzeki Czarnej. Przywilej miejski otrzymało w 1395 roku. Mimo nadania prawa chełmińskiego i stu włók ziemi miasto nie otrzymało w przywileju lokacyjnym samodzielnej parafii, lecz zostało włączone do parafii w Falkenwalde (Sokole), do której należało już wcześniej. Czarne (Hammerstein) otrzymało przywilej w 1395 roku i zostało włączone do parafii w Falkenwalde (Sokole), które przywilej lokacyjny dostało w 1363 roku. Kościół w Falkenwaldzie był zresztą starszy od miejskiego — przywilej wielkiego mistrza Konrada von Jungingen łączył obie świątynie i czynił kościół w Czarnem tylko filią tamtego. Nazwę niemiecką tłumaczył Harnoch inaczej: miasto miało pierwotnie nazywać się Hammerstern, bo w czasie wojen husyckich mistrzowie z tutejszych kuźni mogli obrabiać rudę tylko przy świetle gwiazd i księżyca — stąd w herbie miasta m…
Źródła zewnętrzne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Marienwerder (westlich der Weichsel), Schwetz, Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow und Dt. Krone” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 4), Danzig 1887 — inwentarz zabytków
- Zabytek.pl (NID) — Czarne, kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP — rejestr NID
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Schlochau — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, hasło Czarne, niem. Hammerstein, m. w Prusach Zachodnich, pow. człuchowski — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III, hasło Czarne — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781 i tabela nr 21; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, z. IV: „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Marienwerder (westlich der Weichsel), Schwetz, Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow und Dt. Krone”, oprac. J. Heise, Danzig 1887 — inwentarz zabytków
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 4: „Die Kreise Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow”, Danzig 1887, s. 388, 389 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I, hasło „Czarne” — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 80 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 241–246 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 5, 266; t. 2, s. 409, 685; t. 3, s. 711, 916; t. 4, s. 1100, 1249, 1257; t. 5, s. 1313, 1505; t. 7, s. 1858, 1945 — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung”, 16 października 1852 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 30 lipca 1898 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 27 marca 1904 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 21 — wykaz duchownych
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 16 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 5, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.