Tuchomie — cmentarz ewangelicki
Groß Tuchen
- Zniszczony / zamknięty
- 1945
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Cmentarz przykościelny w Tuchomiu (Groß Tuchen) był czynny do 1945 roku; dziś jest cmentarzem poewangelickim. Leży przy drodze do Bytowa, na pagórku wśród bagiennej niziny, a od strony niżej położonego terenu podtrzymuje go mur oporowy z kamienia polnego — tak opisał go inwentarz zabytków z 1938 roku. Według opisu Cramera z 1858 roku wzgórze jest sztucznie usypane; Cramer dodał, że w miejscowym podaniu wiązano ten nasyp kolejno z poganami, Polakami, husytami i Szwedami. Nasypów jest tu zresztą więcej: drugi, otoczony fosą, stoi na dawnym sołtysostwie, a resztki zamku rycerza Kazimierza, który w 1329 roku władał ziemią tuchomską i zamkiem Tuchom, kryje teren dawnego dworu. Tuchomie było po Reformacji jednym z ośrodków kaszubskiego luteranizmu ziemi bytowskiej i siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej z własnym kościołem, pod patronatem królewskim. Według inwentarza zabytków z 1938 roku gmina ewangelicka użytkowała dawną świątynię katolicką od wprowadzenia Reformacji do 1637 roku, kiedy luteranom odbierano kościoły w urzędzie bytowskim. Wykaz duchownych Pomorza pamięta czasy, gdy — jak zanotowano — nie było tu wiadomo o żadnym katolickim duchownym: służyli wtedy Marcin Gaste, „wierny nauczyciel tej gminy” w 1604 roku, i David Jaschius (w tym wykazie także Jasche i Jeskyus, w kronice parafialnej przytaczanej przez Siebkego — Jeschius), urzędujący tu już w 1616 roku. Tuchomie broniło się jednak najdłużej: według kroniki parafialnej, którą przytacza Siebke, tutejszy kościół t…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- cmentarz ewangelicki — Zabytek.pl (Tuchomie) — audyt workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
- „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
- „Kreis Bütow”, oprac. G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, t. 1), Stettin 1938 — inwentarz zabytków
- „Specification Wie viel in denen Landen Lauenburg und Bütow Gebohren, Getraut und Gestorben sind, Anno 1719”, Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, sygn. Hist.Pomm.0007, misc. 24; zestawienie K.-D. Kreplina, 2001 — wykaz urzędowy
- D. G. Scheerbarth, „Diplomatische Nachricht von der im Jahr 1787 … gerichtlich untersuchten vorgegebenen Hexengeschichte …”, Stettin 1793 — druk źródłowy
- H. v. Schmude, „Einige Grabmalinschriften aus Stadt, Kreis und Umgebung von Bütow”, „Familiengeschichtliche Blätter…”, NF t. 2 (1975), nr 13, s. 90–101 — druk źródłowy
- H. v. Schmude, „Grabmalinschriften aus Gustkow, Kreis Bütow”, „Familiengeschichtliche Blätter…”, NF t. 2 (1977), nr 19, s. 176–179 — druk źródłowy
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911 — inwentarz zabytków
- „Kirchliches Amtsblatt des Evangelischen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1926, Szczecin — wydanie cyfrowe Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern (PPN1903044359) — urzędowy organ konsystorza
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1059–1060 — źródło drukowane
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
- R. Cramer, „Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow”, t. I, Königsberg 1858, s. 54, przyp. — źródło drukowane
- E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II, Stettin 1912, hasło Groß-Tuchen, s. 78–79 — źródło drukowane
- Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, rozdz. 19 i załącznik (dokument z 16 XII 1884 i 27 II 1885) — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, hasło Tuchomie, i t. VII, hasło Niezabyszewo — źródło drukowane
- E. Winguth, „Die Verzeichnung der nichtstaatlichen Archive des Kreises Bütow nach dem Stand von 1939/40”, oprac. K.-D. Kreplin, H. T. Porada, D. Schleinert, „Baltische Studien” NF 86/2000, s. 115–143 — inwentarz archiwalny
- „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1908, nr 52, s. 58, i nr 63, s. 70 — urzędowy organ konsystorza
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.