Jezioro — cmentarz mennonicki

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz mennonicki w Jeziorze (po niemiecku Thiensdorf), w gminie Markusy na Żuławach Malborskich, leży za zborem, na terpie — sztucznym wzniesieniu. Założono go na planie prostokąta na początku XVIII wieku i grzebano tu do końca drugiej wojny światowej. Pierwotnie dzieliły go na cztery kwatery dwie prostopadłe aleje; została z nich jedna — aleja starych lip poprowadzona dokładnie na osi zboru. Dziś cmentarz jest bardzo zniszczony i zaniedbany, choć niezarośnięty. Zachowały się nagrobki rodzin Pennerów i Bartelów oraz trzy tablice inskrypcyjne z wyciętymi krzyżami łacińskimi: dwie granitowe i fragment tablicy z piaskowca. Wieś powstała jako osada olęderska i nie podlegała żadnemu kościołowi. Schmid oddaje to łacińską formułą *nulli ecclesiae subiacet*. Osadnicy przyszli z Niderlandów za panowania królów polskich, z zapewnioną wolnością wyznania, żeby osuszyć i obsiać niziny — Harnoch pisze o rodzinach ewangelicko-luterańskich i mennonickich. Wykaz duchownych pruskich podaje, że wsie tworzące parafię leżały pierwotnie na bagnach i że od osadników z Niderlandów wzięła się nazwa Żuław Malborskich jako „holendrów malborskich”. Według hasła encyklopedycznego prawo do własnych pochówków potwierdził społeczności mennonickiej król Władysław IV w 1638 roku; zgody na budowę domów modlitwy przyszły w XVIII wieku. Mennonici mieli w Jeziorze własny dom modlitwy — Harnoch wymienia dwa, w Jeziorze i w Markusach — i własną kancelarię: gmina Thiensdorf-Markushof prowadziła księgi urodzeń, …