Stalewo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Stalewo, po niemiecku Stalle, leży na żuławach malborskich, niedaleko dawnej granicy powiatu sztumskiego. Nazwa wzięła się od stadniny, którą zakon krzyżacki założył w tej okolicy — tutejsze łąki sprzyjały chowowi koni. Obok budynków stadniny wyrosła wieś zwana najpierw „wsią przy stajni”, potem po prostu „przy stajni”, aż nazwa ściągnęła się do Stalle. Pierwotny przywilej spłonął; na rozkaz króla Kazimierza odnowił go biskup chełmiński Wincenty w dzień świętego Wawrzyńca 1470 roku, a *Słownik geograficzny* jeszcze pod koniec XIX wieku odnotowywał, że wieś ten przywilej posiada. Ewangelickie kazania rozbrzmiewały tu i w sąsiedniej Pozylii już od 1578 roku i od tego samego roku wymieniany jest pierwszy duchowny, Johann Fischbeccius. Niewielka wspólnota wzniosła w 1619 roku, za zgodą polskiego starosty w Malborku, dom modlitwy podobniejszy do stodoły niż do kościoła. Nacisk sąsiadów katolickich ustał dopiero, gdy w 1626 roku Gustaw Adolf przyniósł swobodę nabożeństw; po pokoju w Sztumskiej Wsi w 1636 roku wróciło dawne położenie, ale to właśnie wokół budynku z 1619 roku zebrała się parafia i taki jej zasięg przetrwał. Pod osłoną oficerów szwedzkich, w latach 1707–1708, stanął większy kościół — ryglowy, z wypełnieniem ceglanym, oszalowany deskami z zewnątrz i od środka, bez wieży i bez dzwonu. W 1844 roku wyremontowano go kosztem 2200 talarów, ołtarz i ambonę wykonano na nowo w 1785 roku, a w miejsce dawnego pozytywu sprowadzono w 1762 roku organy o 13 głosach; pozwolenie na ni…