Biała Góra — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Biała Góra, po niemiecku Weißenberg, leży w gminie Sztum, u rozwidlenia Wisły i Nogatu. Cmentarz ewangelicki założono na północ od wsi, na działce 106/1 w obrębie Biała Góra; tutejszy cmentarz rzymskokatolicki przy kościele ewidencja prowadzi na działce 16. Cmentarz ewangelicki datuje się na drugą połowę XIX wieku. Założenie ma kształt zbliżony do prostokąta i zajmuje 0,14 hektara; granice obsadzono rzędem lip drobnolistnych, z wyjątkiem granicy północnej, która biegnie wzdłuż drogi gruntowej. Wewnątrz rosną pojedyncze dęby, a teren zarastają samosiewy. Nagrobki, orientowane ze wschodu na zachód, ustawiono w rzędach. Bernhard Schmid szukał w tej okolicy krzyżackiego Zantyru — najstarszego tutejszego grodu z przeprawą i kaplicą, po którym nie ma żadnych widocznych śladów — i za możliwe jego miejsce uznał terasę, na której leży dziś wieś. Rewizja starostwa sztumskiego z 1565 roku wymienia tutejszy prom pod nazwą „v. Bialley Gory”. Parafia sztumska otrzymała w 1570 roku od Zygmunta Augusta przywilej wolnego nabożeństwa według wyznania augsburskiego — tak podaje Ludwig Rhesa w wykazie duchownych z 1834 roku. Księga pamiątkowa powiatu sztumskiego z 1975 roku podaje, że po 1570 roku sztumską gminę ewangelicką zasilili luteranie z Niderlandów, osiedleni na nizinie nadwiślańskiej, między innymi w Białej Górze i w sąsiednim Rosenkranz; Rosenkranz, który w 1928 roku włączono do gminy Biała Góra (Weißenberg), zamieszkiwali w 1772 roku mennonici. Ewangelickie księgi metrykalne Sztumu M…