Ryjewo — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz ewangelicki w Ryjewie (po niemiecku Rehhof) leży przy ulicy Grunwaldzkiej. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Ryjewo na lata 2024–2027 podaje, że dawny cmentarz ewangelicki z pierwszej połowy XIX wieku „w ostatnich latach odnowiono oraz zapewniono nad nim stałą opiekę”. Ten sam program wyróżnia dwie części: zachodnią, założoną około połowy XIX wieku, i wschodnią, z około 1895 roku, powiększoną w latach trzydziestych XX wieku. Cmentarz użytkowano, jak podaje, do 1945 roku; potem stopniowo niszczał, a na przełomie lat 1984 i 1985 rozkopano jego środkowy pas pod kolektor kanalizacyjny. Dokumentacja z 1986 roku objęła na starszej części osiem zabytkowych nagrobków. W Rehhöfer Winkel, zakolu nadwiślańskim wokół Ryjewa, osiadali w latach 1713–1765 mennonici. Mówili po dolnoniemiecku; po osadach zostały domy z inskrypcjami z 1751 i 1777 roku. Inwentarz zabytków z 1909 roku przytacza przywilej dla Rudnerweide z 1742 roku („dla innych zabudowujących się mennonitów”), wykaz nazwisk z 1745 roku i opinię biskupa Andrzeja Olszowskiego z 1674 roku. Ten sam inwentarz odnotowuje, że w 1636 roku stała w Ryjewie kaplica przy dawnym dworze — wyznania jej nie podano. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej notował w *Rehhof* dziesięciu mieszkańców, w tym dziewięciu ewangelików i jednego katolika. W tym podręczniku miejscowość należała do okręgu szkolnego *Zieglershuben*. Według spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku gmina — leżąca wówczas w powiecie sztumskim — liczyła…