Bzowo — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Bzowo, po niemiecku Groß Sibsau, leży na skraju Borów Tucholskich, w dawnym powiecie świeckim. Wieś była od początków chrystianizacji siedzibą parafii katolickiej, ale w XVI wieku kościół wraz z parafią przeszedł w ręce luteran — sprawcami byli, jak się przyjmuje, starostowie grudziądzcy — i dopiero biskup Stanisław Karnkowski przywrócił tu w 1577 roku dawny porządek. Dzisiejszy murowany kościół świętej Małgorzaty wzniesiono w 1768 roku, w miejsce świątyni ze słomy i gliny z 1703 roku. 📌 Protestanci i mennonici zostali tu jednak na stałe. Wizytacja z 1745 roku naliczyła w Bzowie 308 katolików, 236 mennonitów i 203 luteran, a przysiółek Bzówko był jeszcze w latach osiemdziesiątych XIX wieku niemal w całości niekatolicki: na dziewięćdziesięciu pięciu mieszkańców przypadało czterech katolików. Ewangelicy należeli najpierw do parafii w Grupie, erygowanej 1 stycznia 1854 roku, a od 22 stycznia 1890 roku do nowej parafii w Warlubiu; mennonici mieli dom modlitwy w Grupie, obliczony na około pięciuset wiernych. Sprzedaż majątku bzowskiego Komisji Kolonizacyjnej w 1908 roku jeszcze zwiększyła liczbę ewangelickich osadników. W 1928 roku parafia liczyła 470 ewangelików i 41 mennonitów, a do tutejszej szkoły chodziło dwadzieścioro pięcioro dzieci ewangelickich obok stu jednego katolickich. Cmentarz założony w 1850 roku jest dziś jedynym materialnym śladem tej społeczności we wsi. Figuruje w wojewódzkiej ewidencji zabytków, do rejestru nie został wpisany. ⚠ Dwa wykazy podają jego położe…