Nowe — dawny kościół ewangelicki (ob. św. Maksymiliana Kolbego)

Z Wikipedii (PL)

Nowe nad Wisłą, po niemiecku Neuenburg in Westpreußen, jest w dziejach pomorskiego protestantyzmu przypadkiem, w którym widać całą huśtawkę trzech stuleci: od wczesnego sukcesu, przez dwieście lat wygnania, po zbór, który odzyskał to, co stracił. 📌 Ewangelicy dostali tu pusty klasztor bernardyński wraz z kościołem już w 1542 roku. Nie na długo: w 1595 roku biskup nakazał wypędzić tutejszego duchownego ewangelickiego Jerzego Putzigera, a ostateczne odebranie świątyni przypieczętowano w 1607 roku — tę datę wyryto na ołtarzu. Przez blisko dwa wieki nowscy luteranie chodzili na nabożeństwa za Wisłę, do Nebrowa albo do Gniewu, a własny cmentarz musieli zostawiać bez ogrodzenia i grzebać zmarłych po cichu. 📌 Odmiana przyszła z rządami pruskimi. Od 1774 roku nabożeństwa odprawiano w starym ratuszu, a 30 sierpnia 1789 roku poświęcono kościół urządzony prowizorycznie w murach zamku starostów. W 1838 roku król Fryderyk Wilhelm III oddał gminie dawny kościół poklasztorny wraz z sześcioma tysiącami talarów na remont i w 1844 roku nabożeństwa wróciły pod jego sklepienia — po dwustu trzydziestu siedmiu latach. W 1885 roku mieszkało w Nowem 1851 ewangelików wśród 4721 mieszkańców, a cała parafia liczyła około pięciu tysięcy trzystu dusz i sięgała przez granicę powiatu aż po Kopytkowo i Ostrowite. Pożar z 25 października 1899 roku strawił wieżę i wnętrze; dzisiejsza neogotycka bryła pochodzi z odbudowy. Po 1945 roku wspólnota przestała istnieć, budynek skonfiskowano w 1948 roku i zamienio…