Wielki Komorsk — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Wielki Komorsk, po niemiecku Groß Kommorsk, należał od 1246 roku do biskupów kujawskich i pozostał wsią rdzennie katolicką: w 1885 roku na 2049 mieszkańców obu jej części przypadało 1650 katolików. 📌 Ewangelików było jednak trzystu osiemdziesięciu dziewięciu i mieli tu własną szkołę, choć nigdy nie zbudowano dla nich ani kościoła, ani kaplicy — na nabożeństwa jeździli do odległego o dziesięć kilometrów Nowego, a pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku wieś przeszła do nowo erygowanej parafii w Warlubiu, która na początku nie miała nawet świątyni i zbierała się w magazynie kolejowym. W sąsiednim Małym Komorsku — dziś w gminie Nowe — ewangelicy stanowili większość: stu siedemdziesięciu wobec stu dziesięciu katolików. Wcześniej, w wizytacji z lat 1701–1702, parafia komorska liczyła 407 katolików i 197 „akatolików”. Po wspólnocie został cmentarz — zwarty prostokąt starodrzewu wewnątrz zabudowy wsi, bez widocznych alejek i nagrobków. 🔴 Figuruje on w wojewódzkiej ewidencji zabytków, ale gminna ewidencja, przyjęta uchwałą rady gminy Warlubie w 2019 roku, go nie zna — wymienia w Wielkim Komorsku wyłącznie obiekty katolickie. Ochrona tego miejsca jest więc w praktyce wątpliwa. *Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen… 1885, powiat świecki, s. 136–137, poz. 40, 41 i 61; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Nidzica 1890, s. 539; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IV;…