Wielki Komorsk — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Po ewangelickiej wspólnocie Wielkiego Komorska pozostał cmentarz wewnątrz zabudowy wsi; w źródłach nie znaleziono opisu jego stanu z oględzin w terenie. Figuruje on w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W gminnej ewidencji, przyjętej uchwałą rady gminy Warlubie w 2019 roku, cmentarza nie ma: wymienia ona w Wielkim Komorsku wyłącznie obiekty katolickie. Wielki Komorsk, po niemiecku Groß Kommorsk, leży na lewym brzegu Wisły nad strugą Mątawą. Książę Świętopełk odstąpił wieś w 1246 roku biskupowi kujawskiemu Michałowi jako zadośćuczynienie za szkody wyrządzone kościołowi, a biskupi kujawscy władali nią do zajęcia tych ziem przez Prusy. W 1885 roku na 2049 mieszkańców obu części wsi — wsi włościańskiej i zagrodniczej, po niemiecku Bauerndorf i Käthnerdorf — przypadało 1650 katolików. Ewangelików było 389 i mieli tu własną szkołę; kościoła ani kaplicy dla nich nie zbudowano. Na nabożeństwa jeździli do Nowego, a w 1890 roku weszli w skład nowo erygowanej parafii w Warlubiu, która na początku nie miała świątyni, a jej wierni zbierali się w magazynie kolejowym. W sąsiednim Małym Komorsku — dziś w gminie Nowe — ewangelicy stanowili większość: 170 wobec 110 katolików. Wcześniej, według wizytacji z lat 1701–1702, parafia komorska — obejmująca Komorsk Wielki i Mały, Warlubie oraz Rulewo — liczyła 407 katolików, a obok nich mieszkało tu 197 luteranów. Pod tą nazwą urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej z 1868 roku prowadzi dwa osobne hasła: pod hasłem *Groß Kommorsk, Bauerndorf* (wieś)…