Gać nad jeziorem Łebsko — cmentarz ewangelicki w lesie
Speck
- Powiat
- słupski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
W lesie koło Gaci, wsi na południowym brzegu jeziora Łebsko, przy trasie rowerowej Velo 10, leży dawny cmentarz ewangelicki. Jego położenie ustaliły w terenie Claudia Fredrich i Ilona Rzeppa, które odwiedziły go w 2026 roku. W źródłach, z których korzysta atlas, cmentarz nie występuje: nie ma go w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a Marek Drzewiecki w „Cmentarzach Ziemi Lęborskiej” wspomina samą wieś tylko mimochodem. Opisała go dopiero Claudia Fredrich z Bund der Lebaer e.V., która od lat zabiega o jego pielęgnację. Gać, po niemiecku Speck, po słowińsku Gac, wzięła nazwę od gaci — wiązek chrustu, którymi umacniano groble i tamy. W 1784 roku Gać leżała trzy mile na północny zachód od Lęborka, nad Łebą, w bagnistej dolinie. Obok folwarku mieszkało pięciu chałupników, była szkoła, a nad jeziorem Łebsko stało pięć chat rybackich zwanych Babidol i Dambien — razem 12 dymów. Wieś należała do parafii w Charbrowie. W 1802 roku wieś razem z Łebieńcem (Labenz) zażądała niemieckiego nauczyciela zamiast polskiego. Przed 1945 rokiem należała do powiatu lęborskiego. Tutejsi ewangelicy chodzili do kościoła w Charbrowie. Dokumentem erekcyjnym z października 1912 roku wyłączono ich z tej parafii — z wyjątkiem mieszkańców folwarków Brill i Friedrichshof — i razem z ewangelikami Izbicy utworzono nową gminę kościelną w Izbicy, połączoną pod jednym urzędem pastorskim z parafią w Główczycach; zmiana weszła w życie 1 listopada 1912 roku. Cmentarz leży około 1,3 kilometra na wschód od Gaci, na wzg…
Źródła zewnętrzne
- C. Fredrich, I. Rzeppa — lokalizacja ustalona w terenie (korespondencja z autorem atlasu, 2.10.2026) — pomiar terenowy
- „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza pomorskiego, 1912, nr 123 — dokument erekcyjny gminy kościelnej Giesebitz — źródło drukowane
- A. Świetlicka, E. Wisławska, „Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny”, Słupsk 1998 — słownik
- M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — monografia
- Zdjęcia cmentarza w Gaci z 24 czerwca 2026 roku, przekazane przez Ilonę Rzeppę (3 października 2026) — badania terenowe
- Zdjęcia cmentarza w Gaci z 21 kwietnia 2015 i 4 listopada 2020 roku, autor: inicjator odnowy cmentarza z Izbicy (zm. 2021), przekazała Claudia Fredrich (8 października 2026) — badania terenowe
- C. Fredrich, zbiór „Friedhof Speck” — zdjęcia z lat 2007–2023 i notatki „Friedhof Speck Grabsteinbeschriftungen” (dane metrykalne, Volksbund), przekazane 8 października 2026 — materiały prywatne
- C. Fredrich, list z 8 października 2026 i tekst „Die verborgene Nekropole im Wald” (wizyta w czerwcu 2026) — relacja
- Fotografie i odczyty nagrobków z wizyty Ilony Rzeppy w Gaci, 8 października 2026 — badania terenowe
- zdjęcia nagrobków i tablicy z 24 czerwca 2026 roku, przekazane przez Ilonę Rzeppę 3 października 2026 roku — badania terenowe
- lokalizacja — Claudia Fredrich i Ilona Rzeppa (wizyta terenowa 2026, korespondencja z autorem atlasu, 2 października 2026 roku) — materiały prywatne
- Claudia Fredrich, zestawienie „Friedhöfe Kirchengemeinde Leba v. 1939” (stan na 2017–2018) wraz z dołączonymi notatkami, przekazane autorowi atlasu 6 października 2026 roku — materiały prywatne
- zdjęcia cmentarza z 21 kwietnia 2015 roku i 4 listopada 2020 roku, autor: inicjator odnowy cmentarza z Izbicy, przesłane Bund der Lebaer e.V. 12 kwietnia 2019 roku i Claudii Fredrich 4 listopada 2020 roku, przekazała Claudia Fredrich 8 października 2026 roku — materiały prywatne
- zdjęcia z 4 czerwca 2021 roku, autor nieustalony, przesłane przez Claudię Fredrich do Bund der Lebaer e.V. w czerwcu i sierpniu 2021 roku, przekazane 8 października 2026 roku — materiały prywatne
- Claudia Fredrich, zbiór „Friedhof Speck”: 38 zdjęć z lat 2007–2023 (m.in. W. Wesołowski 2007, H. Piotraschke 2010 oraz zdjęcia z 2015 roku) oraz notatki „Friedhof Speck” i „Friedhof Speck Grabsteinbeschriftungen” z danymi metrykalnymi według „Seelenliste” wsi Speck, kartoteki HOK i wyszukiwarki grobów Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, przekazane 8 października 2026 roku — materiały prywatne
- Claudia Fredrich, list z 8 października 2026 roku (z przytoczoną informacją Słowińskiego Parku Narodowego z 2015 roku o odnowie cmentarza) i tekst „Die verborgene Nekropole im Wald” (relacja z wizyty w czerwcu 2026 roku), przekazane 8 października 2026 roku — materiały prywatne
- odczyty nagrobków (Wilhelm Erdmann, Wilhelm Bock, tabliczki z wierszami) i fotografie z wizyty Ilony Rzeppy 8 października 2026 roku, przekazane autorowi atlasu tego samego dnia — badania terenowe
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1082 — źródło drukowane
- O. Knoop, „Die Abnahme der kassubischen Bevölkerung im Kirchspiel Charbrow”, „Baltische Studien” AF 33 (1883), s. 369 — źródło drukowane
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.