Gdańsk — kościół św. Jana (Johanniskirche)
Johanniskirche
- Rok powstania
- 1370
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- Gdańsk M.
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-augsburska
Z Wikipedii (PL)
Kościół świętego Jana Chrzciciela i świętego Jana Apostoła stoi na rogu ulic Świętojańskiej i Straganiarskiej, w północnej części Głównego Miasta. Od 1456 roku był — obok Mariackiego — kościołem drugiej parafii Głównego Miasta, kościołem pospólstwa: kupców i rzemieślników. Wendland w opracowaniu z 1916 roku podaje jako początek parafii rok 1454; według Th. Hirscha nowe władze miasta podzieliły dawną jedną parafię po przemianach 1454 roku, a król polski i biskup włocławski zatwierdzili ten podział w latach 1455 i 1456. Według Harnocha podwójne wezwanie kościoła potwierdza przywilej skrzyniarzy z 1479 roku, który nazywa go kościołem świętych Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty. Anonimowe omówienie pracy Eduarda Schnaasego, ogłoszone w 1865 roku w „Altpreußische Monatsschrift”, podaje, że za dzień poświęcenia kościoła uważano 2 lipca, obchodzony jako pełne święto tylko w tym jednym kościele Gdańska, ale zapewne trafniej — 25 lipca, dzień świętego Jakuba, wskazany wprost jako taki w dawnym kalendarzu świąt, nazwanym tam Janus Cisius. Schnaase wywodził podwójne wezwanie także z żyrandoli kościoła, na których widać postacie obu Janów, i sądził, że południowa strona świątyni służyła przede wszystkim czci Jana Chrzciciela, a północna — Jana Ewangelisty. Nabożeństwa luterańskie nie odbywają się tu od 1945 roku. Świątynia przy ulicy Świętojańskiej figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-442 z 27 lutego 1967 roku. Według wyników pracy Schnaasego, które przytacza ogłoszone w 1865 ro…
Źródła zewnętrzne
- Hirsch, Theodor: Geschichte der Ober-Pfarrkirche von St. Marien in Danzig, Bd. 2 (Kirchengeschichte seit der Reformation), Danzig 1847 — monografia historyczna (cyfrowa, pełny tekst)
- Schnaase, Eduard: Geschichte der evangelischen Kirche Danzigs, Danzig 1863 — monografia historyczna (OCR qwen3-vl)
- Kościelak, Sławomir: Od tez Marcina Lutra do kazań Jacoba Heggego. Kościół w Gdańsku w przededniu pierwszych wystąpień reformacyjnych, OiRwP LXIII (2019), s. 63–90 — artykuł naukowy recenzowany (Open Access)
- S. Kościelak, „Luteranie, katolicy, kalwiniści w Gdańsku. Bilans konfrontacji i koegzystencji w trzech pierwszych wiekach od wystąpienia Marcina Lutra”, „Gdański Rocznik Ewangelicki”, t. XI, 2017; S. Kościelak, „Gdańsk XVI–XVIII wieku — bezpieczna przystań dla religijnych uchodźców?”, Studia Historica Gedanensia t. V (2014) — artykuł naukowy
- L. Żukowska, „Kurt Walter — przywódca Kościoła Wyznającego w Wolnym Mieście Gdańsku 1934–1942”, „Gdański Rocznik Ewangelicki” VI (2012) — artykuł naukowy
- R. Perucki, „Kościoły, parafie ewangelickie w Gdańsku, organiści, carilloniści, kapelmistrzowie, kantorzy i ich dzieła oraz organmistrzowie związani z kościołem protestanckim od reformy Lutra do 1945 roku”, „Gdański Rocznik Ewangelicki” vol. VI, 2012, s. 105–131 — artykuł naukowy
- [J.] Wendland, „Die evangelische Kirche zu St. Johann in Danzig. Ein kurzer Überblick über die Sehenswürdigkeiten der Kirche”, Gdańsk: Paul Springer, 1916 — źródło drukowane
- Handbuch für die Evangelischen in Danzig, Danzig 1919, s. 48 — źródło drukowane
- Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte… 1910, cz. IV, s. 62–65 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 375, 376 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. II, hasło „Gdańsk” — źródło drukowane
- „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 214, 43, 45, 46, 47, 48 — źródło drukowane
- „Neues Adreßbuch für Danzig und die städtischen Vororte…”, Danzig 1910, s. 2 — źródło drukowane
- J. Wendland, „Die Sankt-Johannis-Kirche in Danzig”, Danzig [ok. 1934] (Führer des Staatlichen Landesmuseums für Danziger Geschichte, z. 11) — opracowanie
- B. Ranisch, „Beschreibung Aller Kirchen-Gebäude der Stadt Dantzig”, Danzig 1695, s. 19–27 — źródło drukowane
- A. Muttray, „Der Hochaltar in der Sankt-Johanniskirche zu Danzig”, wyd. W. Schwandt, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 62 (1922), s. 57–72 — artykuł naukowy
- E. Keyser, „Die Stadt Danzig”, Stuttgart 1925, s. 111 — źródło drukowane
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte”, Danzig 1897, cz. III, s. 73–75 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte”, Danzig 1905, cz. IV, s. 60–63 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte”, Danzig 1914, cz. IV, s. 61–63 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- „Neues Adreßbuch für Danzig und seine Vororte”, Danzig 1918, cz. IV, s. 58–60 (kościoły ewangelickie) — księga adresowa
- „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 171–172 (Parochialverband) — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 17 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 47, 109, 176, 326; t. 2, s. 431, 456, 464, 512, 644; t. 3, s. 776, 777, 788, 819, 834, 852, 938; t. 4, s. 1183; t. 5, s. 1433; t. 6, s. 1574, 1665, 1746, 1748; t. 7, s. 1890, 1959, 2009 — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung”, 5 marca 1853 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Schwäbischer Merkur”, 23 sierpnia 1902 roku, s. 12 (obraz strony: Württembergische Landesbibliothek, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- B. Gryzio, „Inkunabuły z biblioteki kościoła św. Jana w Gdańsku”, „Libri Gedanenses” XXXI/XXXII, 2015, s. 5–16 — artykuł naukowy
- K. Cieślak, „Ambona z kościoła św. Jana w Gdańsku. Przyczynek do twórczości Izaaka van den Blocka”, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo” XXV (zeszyt 280), 1994, s. 35–37, 42–43 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Przestrzeń liturgiczna kościołów ewangelickich w Prusach Królewskich”, „Studia Elbląskie” XXVI, 2025, s. 31, 35, 37 — artykuł naukowy
- J. Możdżeń, „The Beginnings of the Reformation in the Light of Gdańsk and Königsberg Chroniclers of the First Half of the 16th Century: the Activity of the First Reformers”, „Zapiski Historyczne” LXXXII, zeszyt 1, 2017, s. 76–77, 84 — artykuł naukowy
- Alfred Muttray, „Der Hochaltar in der Sankt-Johanniskirche zu Danzig”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 62, 1922, s. 57–72 — artykuł naukowy
- „Zur Geschichte der Kirche von St. Johann in Danzig”, „Altpreußische Monatsschrift” 2, 1865, s. 89–91 — artykuł naukowy
- Hermann Freytag, „Das Archidiakonat Pommerellen der Diözese Wloclawek im Mittelalter”, „Altpreußische Monatsschrift” 41, 1904, s. 204–233 — artykuł naukowy
- George Cuny, „Beiträge zur Kunde der Baudenkmäler in Westpreußen”, „Mitteilungen des Coppernicus-Vereins für Wissenschaft und Kunst zu Thorn” 12, 1899, s. 31 — artykuł naukowy
- Walther Faber, „Die polnische Sprache im Danziger Schul- und Kirchenwesen von der Reformation bis zum Weltkrieg”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 70, 1930, s. 85–134 — artykuł naukowy
- „Kirchen-Buch der Hospital-Kirchen zum H. Lazaro”, księga pamiątkowa kaplicy Lazaretu w Gdańsku założona w 1711 roku, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5399 (Archion 15425) — źródło archiwalne
- „Matricula neonymphorum”, księga ślubów kościoła Świętej Trójcy w Gdańsku od 1652 roku, karty wstępne z odpisami uchwał rady miasta, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5495 (Archion 15962) — źródło archiwalne
- Księga ślubów kościoła świętego Jana w Gdańsku (wpisy z lat 1707–1820), z wklejonymi odpisami uchwał rady miasta, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 5353 (Archion 15146) — źródło archiwalne
- M. G. Löschin, „Etwas zur Geschichte der Kirchen Danzigs”, „Gedana” Bd. 1, Danzig 1815, Stück 22, s. 346–350 (Polona) — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 42 — artykuł naukowy
- „Amtliche Mitteilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 3, s. 21 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 6, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 14 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 7, s. 54 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 11, s. 78 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.