Główczyce — kościół (obecnie śś. Apostołów Piotra i Pawła)

Z Wikipedii (PL)

Główczyce — po niemiecku Glowitz — leżały w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, i były siedzibą rozległej parafii ewangelickiej; należała ona do synodu słupskiego staromiejskiego, a patronat sprawowali właściciele dziewięciu majątków. Wieś pojawia się w źródłach w 1252 roku, w dokumencie księcia Świętopełka, gdzie występuje rycerz Racław z Głowczyc. Nazwa oznacza okolicę na szczycie wzgórza i od dawna uchodziła za środek Kaszub pomorskich; mieszkańców okolicznych wsi nazywano osobnym mianem Kabatków. Lista tutejszych duchownych zaczyna się od Georga Bachura i Thomasa Butzkego; w 1577 roku, gdy powołano pastora Johanna Schwartza, sporządzono także matrykułę parafii. Zachowane księgi metrykalne sięgają 1712 roku. Pod koniec dziewiętnastego wieku sama wieś liczyła około 900 mieszkańców, a parafia obejmowała czternaście wsi i blisko 6 000 dusz. Tutejszy kościół był długo jedynym w okolicy, w którym rozbrzmiewała mowa kaszubska. Słownik geograficzny zapisał, że to „jedyny w tamtych stronach [kościół], w którym odbywają się jeszcze polskie kazania”, i dodał, że wieś jest przeważnie zniemczona, a po kaszubsku mówią już tylko starzy. Rachunki komunijne pozwalają zmierzyć tę zmianę na przestrzeni dwóch stuleci. W 1713 roku do stołu Pańskiego przystąpiło w parafii 559 osób po niemiecku i 3152 po polsku; od 1829 roku prowadzono osobny rejestr obu nabożeństw. W 1879 roku było to już 5256 osób po niemiecku i 125 po polsku, w 1881 — 5335 i 105, a w 1886 zostało …