Tuchomie — kościół (obecnie św. Wojciecha)
Groß Tuchen
- Rok powstania
- 1889
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Tuchomie — po niemiecku Groß Tuchen, w wykazach urzędowych Königlich Groß Tuchen — leżało w powiecie bytowskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Dawny kościół ewangelicki jest tu dziś świątynią filialną pod wezwaniem świętego Wojciecha. Jak zanotował Ernst Müller, zanim przyszły polskie niepokoje i póki ziemię bytowską oraz lęborską trzymali luterańscy książęta, o żadnym katolickim duchownym w Tuchomiu nie wiedziano. Od wprowadzenia Reformacji aż do 1637 roku gmina ewangelicka użytkowała dawną świątynię katolicką. Służyli tu wtedy dwaj pastorzy luterańscy: Martin Gaste, wymieniony w 1604 roku jako wierny nauczyciel tej gminy, i David Jaschius (w wykazie Müllera także Jasche i Jeskyus, w kronice parafialnej przytaczanej przez Siebkego — Jeschius), urzędujący tu już w 1616 roku. Tuchomie broniło się najdłużej: tutejszy kościół pozostawał w rękach ewangelików o trzy lata dłużej niż wszystkie inne świątynie urzędu bytowskiego. Odebrano go dopiero około 1640 roku, a Jaschiusa wypędzono; w 1642 roku przeniesiono go do Wałdowa w synodzie słupskim, skąd w 1655 roku przeszedł do Budowa. Po jego odejściu gmina przez prawie dwadzieścia lat nie miała ani duchownego, ani publicznego nabożeństwa — aż do chwili, gdy dystrykt lęborski i bytowski przeszedł od Polski do domu elektorów brandenburskich. W 1658 roku powołano magistra Johannesa Crügerusa (u Müllera Johann Krüger) i przez pół roku odprawiano nabożeństwa ewangelickie w kościele katolickim — aż ksiądz katolicki wrócił i, …
Źródła zewnętrzne
- Tuchomie — Kościół św. Wojciecha — turystyka gminy Tuchomie — audyt workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, hasło „Tuchomie” — źródło drukowane
- Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs — źródło drukowane
- B. Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008 — monografia
- Wspomnienia pastora Johannesa Hoheisela, oprac. J. von Rymon Lipinski, niezabyszewo.com — źródło pamiętnikarskie
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G20b (wizytacja 1686–1687) — repertorium archiwalne
- „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911 — edycja źródłowa
- „Kreis Bütow”, oprac. G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, t. 1), Stettin 1938 — inwentarz zabytków
- „Specification Wie viel in denen Landen Lauenburg und Bütow Gebohren, Getraut und Gestorben sind, Anno 1719”, Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, sygn. Hist.Pomm.0007, misc. 24; zestawienie K.-D. Kreplina, 2001 — wykaz urzędowy
- D. G. Scheerbarth, „Diplomatische Nachricht von der im Jahr 1787 … gerichtlich untersuchten vorgegebenen Hexengeschichte …”, Stettin 1793 — druk źródłowy
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911 — inwentarz zabytków
- „Kirchliches Amtsblatt des Evangelischen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1926, Szczecin — wydanie cyfrowe Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern (PPN1903044359) — urzędowy organ konsystorza
- H. Lemcke, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Pommern”, cz. III, t. II, z. 5: „Die Kreise Bütow und Lauenburg”, Stettin 1911, s. 196 — źródło drukowane
- E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 78–80 — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1041 — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1059–1060 — źródło drukowane
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, zesp. 65/147/0 (Sąd Obwodowy w Bytowie), duplikaty ksiąg metrykalnych, sygn. 5883, 5884, 5885, 5886, 6024, 6026, 6028 — źródło archiwalne
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 27 października 1908 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 26 sierpnia 1912 roku, s. 5 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- W. Keller, „Volkssagen aus Stadt und Kreis Bütow in Pommern”, Bütow 1920, druk „Bütower Anzeiger”; przedruk: „Unvergessene Heimat” nr 6, Frankenberg 1969, s. 32 (numeracja według spisu treści kopii cyfrowej Heimatkreis Bütow 2004) — monografia
- A. Świetlicka, E. Wisławska, „Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny”, Słupsk 1998, s. 133–134 — źródło drukowane
- E. Winguth, „Die Verzeichnung der nichtstaatlichen Archive des Kreises Bütow nach dem Stand von 1939/40”, oprac. K.-D. Kreplin, H. T. Porada, D. Schleinert, „Baltische Studien” NF 86/2000, s. 115–143 — inwentarz archiwalny
- „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1908, nr 52, s. 58, i nr 63, s. 70 — urzędowy organ konsystorza
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 65/317/0/5/1295 („Sprawy wyznaniowe”, 1947–1948), k. 495 (pismo starosty powiatowego bytowskiego z 21 czerwca 1948 roku) — archiwalia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.