Sztum — kościół ewangelicki (Stuhm)
Stuhm
- Rok powstania
- 1818
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- sztumski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-unijna
Z Wikipedii (PL)
Kościół ewangelicki stoi na sztumskim rynku; wzniesiono go w latach 1816–1818 jako murowany, z wieżą, w stylu romańskim. Po drugiej wojnie światowej popadł w ruinę. Od 1999 roku, po renowacji, mieści się w nim Centrum Kultury Chrześcijańskiej i Izba Regionalna. Wykaz rejestru zabytków województwa pomorskiego wymienia go pod numerem A-1415, na mocy decyzji z 10 września 1993 roku, jako „kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. fil. pw. Wspomożenia Wiernych, 1816–1818”. Sztumscy ewangelicy przez ponad dwieście lat modlili się w cudzych murach. Zmianę nabożeństwa przeprowadził w mieście wcześnie starosta Achacy Cema (Achaz von Zehmen), oddany — jak zapisał Agathon Harnoch — sprawie Ewangelii. Przywilej religijny dał miastu król Zygmunt August 27 czerwca 1570 roku; nabożeństwa odprawiano najpierw, za królewską zgodą, w szpitalnym kościele Świętego Ducha, ale w 1599 roku trzeba go było oddać katolikom. Według Jana Wiśniewskiego, który idzie tu za monografią Szramowskiego o wspólnotach wyznaniowych nowożytnego Sztumu, przywilej z 1570 roku pozwalał ewangelikom zbudować własną świątynię na miejscu kościoła szpitalnego Świętego Ducha, którego słomiany dach był w fatalnym stanie; nowy kościół zbudowano z cegły, według autora w latach 1573–1593 (daty opatrzył znakiem zapytania), wyposażono go w organy, a obok wzniesiono plebanię, i to on został utracony wyrokiem z 1599 roku. Według Harnocha nabożeństwa odprawiano odtąd w ratuszu, aż do 1683 roku, kiedy budynek spłonął. Według księgi pamiąt…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- Kościół poewangelicki w Sztumie — Wikipedia — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Stuhm — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 248 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XII, hasło „Sztum” — źródło drukowane
- Ch. Hartknoch, „Preussische Kirchen-Historia”, Franckfurt am Mayn und Leipzig 1686, s. 1064–1065 — źródło drukowane
- „Der Kreis Stuhm. Ein westpreußisches Heimatbuch”, wyd. Heimatkreis Stuhm, 1975 (przedruk 2011; skan: westpreussische-gesellschaft.de, Heimatkreis Stuhm) — księga pamiątkowa powiatu
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 72 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 61; t. 3, s. 709, 856, 883; t. 5, s. 1293, 1322; t. 6, s. 1591, 1675, 1714, 1775; t. 7, s. 1835 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 189–192, 196 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 6 grudnia 1888 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Zeitung”, 17 grudnia 1899 roku, s. 11 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 20 stycznia 1900 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 71–75, 82 — artykuł naukowy
- W. Z. Łyjak, „Katalog reklamowy firmy organmistrzowskiej »August Terletzki« z Elbląga (1857–1908)”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1999, nr 1, s. 55 — artykuł naukowy
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 217 — monografia
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 18 — źródło drukowane
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 7345, księga parafii Groß Rohdau („Sonstige Verzeichnisse 1644–1937”), spis duchownych, skan 2, dostęp przez portal Archion (26780) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 7720, rejestr urodzeń menonitów w Sztumie od 1825 roku, skan 2, dostęp przez portal Archion (28739) — źródło archiwalne
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.