Malbork — dawny kościół ewangelicki św. Jerzego (Georgenkirche)
Georgenkirche
- Rok powstania
- 1712
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Dawny kościół ewangelicki świętego Jerzego stoi przy ulicy Słowackiego 76, na Przedmieściu Mariackim w Malborku, po niemiecku Marienburg, i pierwotnie był świątynią szpitalną. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1403 roku. W 1460 roku, podczas oblężenia miasta w wojnie trzynastoletniej, ogień strawił całe przedmieście razem ze szpitalem i kościołem. Król Kazimierz nie chciał już tego odbudowywać i w niedzielę Invocavit 1471 roku oddał zgliszcza wraz z prawem patronatu radzie miejskiej, a rada kościół podniosła z ruin. Według Eckerdta, skoro miasto miało nad tym kościołem prawo patronatu, łatwo było przeprowadzić tu reformę Kościoła. Eckerdt podaje, że w 1526 roku miał tu podobno zostać powołany pierwszy ewangelicki duchowny Jakub Knade i głosić kazania w kościele świętego Jerzego. Był to ten sam Knade, który już w 1518 roku, uciekłszy z klasztoru, głosił kazania „z wielkim poklaskiem” w gdańskim kościele świętego Piotra. W Malborku nie było mu dane zostać: prześladowany przez katolików, ustąpił w 1534 roku do Nidzicy i tam umarł w 1564. W 1548 roku ewangelicy otrzymali także katolicką farę świętego Jana, a 14 maja 1569 roku Zygmunt August nadał im w Lublinie przywilej religijny. Harnoch odnotowuje, że wielki malborski dzwon, sprawiony przez gminę ewangelicką w 1570 roku po otrzymaniu przywileju, wisiał w jego czasach na katolickim kościele farnym. Fary jednak nie utrzymali: wyrok z 6 maja 1598 roku kazał ją oddać w ciągu czterech tygodni, 3 czerwca objął ją proboszcz Thomas B…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- kościół ewangelicki św. Jerzego, ob. rzymskokatolicki — Zabytek.pl — audyt workflow
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 432–433, 433–434 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. V, hasło „Malbork” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 196, 197, 207 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 258, 260 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 12–15, 21–22, 24–26, 34, 109–110, 113–118, 123–124, 126, 130–131, 250 — źródło drukowane
- Ch. Hartknoch, „Preussische Kirchen-Historia”, 1686, s. 1067 — źródło drukowane
- J. Domasłowski, recenzja: R. Zacharias, „Evangelische Kirchengeschichte für die Stadt Marienburg und ihre beiden Werdergebiete an Nogat und Weichsel 1526 bis 1945”, Münster 2019, „Gdański Rocznik Ewangelicki” XIV, 2020, s. 399–405 — artykuł naukowy
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 21 maja 1878 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 5 kwietnia 1904 roku, s. 1 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 23 października 1914 roku, s. 1 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche allgemeine Zeitung” (Berlin), 31 lipca 1915 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- P. Birecki, „Konflikty o kościoły pomiędzy katolikami a protestantami w Prusach Królewskich i Książęcych w I połowie XVII wieku”, „Studia Elbląskie” 21, 2020, s. 13 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 43–44, 80–81 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Przestrzeń liturgiczna kościołów ewangelickich w Prusach Królewskich”, „Studia Elbląskie” 26, 2025, s. 32, 34–36 — artykuł naukowy
- W. Z. Łyjak, „Katalog reklamowy firmy organmistrzowskiej »August Terletzki« z Elbląga (1857–1908)”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1999, nr 1, s. 54 — artykuł naukowy
- „Der Reichsbote” (Berlin), 19 maja 1918 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- H. Freytag, „Die Preussen auf der Universität Wittenberg und die nichtpreussischen Schüler Wittenbergs in Preussen von 1502 bis 1602”, Leipzig 1903, s. 39, 107 — monografia
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 192, 193 — wykaz duchownych
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Prusy Zachodnie. Dwa oblicza sztuki luterańskiej”, w: „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej”, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 469, 472 — opracowanie
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 36 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 65–67, 87–89 (Dolna, Lipowiec, Piekarski Młyn i Landmühle, 1867; Kościeleczki i Kamionka, 1871; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 6663, księga chrztów kościoła świętego Jerzego w Malborku z lat 1684–1706 (tom II), skany 2–4 i 100, dostęp przez portal Archion (22832) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 6666, księga chrztów kościoła świętego Jerzego w Malborku z lat 1773–1791, skan 2, dostęp przez portal Archion (22844) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 6667, księga chrztów kościoła świętego Jerzego w Malborku z lat 1791–1803, skany 2–4, dostęp przez portal Archion (313091) — źródło archiwalne
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 8, s. 58 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 3, s. 31–32 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 8, s. 69 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 15 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 14, s. 96 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.