Kartuzy — parafia i kościół ewangelicki (Karthaus)

Z Wikipedii (PL)

Kartuzy, po niemiecku Karthaus, były miastem powiatowym w otoczeniu kaszubskim i katolickim, wyrosłym wokół dawnego klasztoru kartuzów. 📌 Mimo to społeczność ewangelicka była tu znacząca: w 1848 roku spośród 817 mieszkańców 273 było ewangelikami, obok 511 katolików i 33 Żydów. 📌 Pierwszą kaplicą ewangelicką w mieście był refektarz poklasztorny, przekazany ewangelikom — luteranie modlili się więc w jadalni kartuzów. Pierwsze nabożeństwo odprawił tu 8 października 1842 roku pastor Fischer z Przyjaźni (Rheinfeld), do której parafii kartuscy ewangelicy wtedy należeli. W grudniu 1852 roku przybył administrator parafii Carnuth, a samodzielną parafią ewangelicko-unijną Kartuzy stały się dokumentem erekcyjnym z 25 kwietnia 1856 roku; własne księgi metrykalne prowadzono tu od 1851 roku, a od około 1891 roku miasto było siedzibą superintendentury. Za pastora Alfreda Lukowa (1872–1887) wzniesiono przy rynku neogotycki kościół z czerwonej cegły, noszący imię Lutra — Lutherkirche — z wieżą wysokości około pięćdziesięciu metrów; poświęcił go 2 października 1887 roku generalny superintendent Taube z Gdańska. Statystyka Agathona Harnocha, wydana w 1890 roku, liczy tutejszą parafię na 2 000 dusz i notuje przy niej w skali roku 46 chrztów, 15 ślubów, 863 komunikantów i 42 pogrzeby, a jako pierwszego duchownego wymienia Carnutha. W rubryce sąsiednich kościołów katolickich — a więc świątyń leżących obok parafii ewangelickiej, nie w jej obrębie — wylicza Kartuzy z ich okazałym kościołem klaszto…