Szaleniec — gmina i cmentarz mennonicki (Thörichthof)

Z Wikipedii (PL)

Szaleniec — do 1945 roku Thörichthof, w źródłach także Torichthof, Töringsdorf i Thöringshöfschen — leży na Żuławach Malborskich. Wieś powstała w 1360 roku jako folwark krzyżacki komturii dzierzgońskiej, po 1465 roku należała do ekonomii malborskiej, a w 1726 roku wydzierżawiono ją na prawie emfiteutycznym; przekształciła się wtedy w wieś jednodworczą na terpach, o około dziesięciu zagrodach. 📌 Sto lat wcześniej, w 1627 roku, okopali się tu Szwedzi w trzech szańcach. Ludność była w większości ewangelicka, a mennonici stanowili wyraźną mniejszość: 11 osób w 1727 roku i 38 na 124 mieszkańców w 1820 roku. Słownik geograficzny opisuje wieś jako gospodarstwo o 369 hektarach — 248 ziemi ornej i 97 łąk — z 12 posiadłami i 10 zagrodami oraz 19 domami i 26 dymami, w których żyło 79 ewangelików, 56 katolików i 41 dysydentów; tym ostatnim mianem obejmowano na Żuławach mennonitów. Ewangelicy mieli własną szkołę w miejscu — w 1887 roku chodziło do niej trzydzieścioro dzieci — a należeli do parafii w Stalewie, gdzie kościół wzniesiono w latach 1707–1708 pod opieką szwedzkich oficerów i gdzie w 1890 roku liczono 2 000 dusz. Katolicy podlegali parafii w Tyrgardzie (Thiergart). Cmentarz mennonicki leży w zachodniej części dawnego układu osadniczego, po wschodniej stronie szosy, na planie zbliżonym do kwadratu, obramiony rowem melioracyjnym i szczątkową zielenią. Założono go w końcu XVIII wieku lub na przełomie XVIII i XIX wieku i użytkowano do okresu międzywojennego. Zachowało się kilkanaśc…