Żelichowo-Cyganek — gmina mennonicka Tiege (zbór nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Cyganek — do 1945 roku Tiege — jest osadą w sołectwie Żelichowo na Żuławach. Lokował ją w 1352 roku wielki mistrz Winrich von Kniprode na prawie chełmińskim z uposażeniem 60 włók. Przed 1920 rokiem wieś należała do powiatu malborskiego w rejencji gdańskiej Prus Zachodnich, w latach 1920–1939 do Landkreis Großes Werder w Wolnym Mieście Gdańsku, a od 1939 roku do Reichsgau Danzig-Westpreußen. Około 1640 roku wykształcił się tu ośrodek religijny mennonitów tej części Żuław, podległy początkowo flamandzkiej gminie Wielkich Żuław w Gdańsku; w 1735 roku — wraz z Różanami, Orłowem i Niedźwiedzicą — usamodzielnił się jako odrębna gmina. W 1768 roku uzyskano od biskupa chełmińskiego pozwolenie na budowę drewnianego domu modlitwy, który wkrótce stanął w południowej części wsi. W latach 1892–1893 zastąpił go zbór murowany: ceglany, wzniesiony na planie prostokąta, jednonawowy, o salowym wnętrzu z emporami zawieszonymi z trzech stron, dwuspadowym dachu i elewacjach bocznych opiętych lizenami, z pięcioma wysokimi ostrołukowymi oknami z maswerkiem. Elewację frontową wieńczył szczyt schodkowy z fryzem ostrołukowych arkadek, a nad masywnym ostrołukowym portalem umieszczono maswerkową rozetę. Luteranie mieli kościół gdzie indziej. Tiege było miejscem szkolnym ewangelickiej parafii w Lubieszewie (Ladekopp), przy której Harnoch zapisał krótko: „wielu mennonitów”. Tamtejszy kościół, wzniesiony w 1708 roku z pomocą Szwedów, spłonął w 1826 roku, a jego szachulcowego następcę poświęcono 16 wrześn…