Żuławki — kościół luterański i gmina mennonicka (Tiegenhagen)

Z Wikipedii (PL)

Parafia średniowieczna przejęta przez luteran w XVI w., zarazem ważny ośrodek osadnictwa mennonickiego — funkcjonowały tu dwie wspólnoty: luterańska oraz mennonicka z własnym domem modlitwy i cmentarzem, żyjące obok siebie bez mieszania się w sprawach religijnych i matrymonialnych. Kościół luterański był gotycką, ceglano-kamienną budowlą z XV w. z masywną czworoboczną wieżą widoczną z daleka; pod koniec XIX w. na cmentarzu stanęła neogotycka kaplica pogrzebowa. Pod koniec XVIII w., pod presją pruskiego militaryzmu, wielu mennonitów z okolic Żuławek wyemigrowało do Rosji (dzisiejsza Ukraina). Parafia luterańska liczyła ok. 800 osób (1939). Monografia opisuje też Żuławki jako mennonicki ośrodek promieniujący na okoliczne wsie. Parafia ewangelicka Żuławki (Fürstenwerder) jest przedmiotem badań naukowych: R. Kubus, Wybrane choroby zakaźne w XIX i na pocz. XX w. w świetle ksiąg zgonów parafii ewangelickiej w Żuławkach, Gdański Rocznik Ewangelicki t. XVI (2022), s. 42-66. Zachowane księgi metrykalne zgonów dokumentują demografię wsi. W przygotowaniu monografia historyczno-archeologiczna (Kubus, Dąbal).