Cmentarz ewangelicki w Żuławkach

Z Wikipedii (PL)

Cmentarz ewangelicki w Żuławkach (po niemiecku *Fürstenwerder*) zachował się wraz z ceglaną, neogotycką kaplicą cmentarną z 1890 roku. Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia oba te obiekty pod jednym numerem — A-1450 z 12 kwietnia 1994 roku — i datuje cmentarz na rok 1890. W sąsiedniej Niedźwiedziówce znajduje się drewniany dom modlitwy mennonitów z 1768 roku. W 1990 roku ten dom modlitwy spłonął; przy nim urządzono lapidarium. Żuławki, dziś w gminie Stegna w powiecie nowodworskim, to wieś nad Wisłą lokowana w 1352 roku na prawie chełmińskim; nadał ją Hansowi von Siemensdorf wielki mistrz Winrich von Kniprode. Do 1772 roku leżały w Prusach Królewskich, czyli w Rzeczypospolitej, do 1920 roku należały do powiatu malborskiego (Kreis Marienburg) w Prusach Zachodnich, w latach 1920–1939 do powiatu Großes Werder Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 do Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-Westpreußen). Od szesnastego wieku żyły tu obok siebie trzy wspólnoty: katolicka, ewangelicka i flamandzka gmina mennonicka. Kościół katolicki pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny wzniesiono w latach 1840–1841. Viktor Zirkwitz, spisując metryki gmin żuławskich, odnotował w Żuławkach ewangelickiego duchownego w 1579 roku. Zirkwitz podaje też, że kazania luterańskie zaczęto tu głosić mniej więcej w tym samym czasie co w sąsiedniej Niedźwiedzicy. W protokole wizytacyjnym z 1647 roku miejscowy dom modlitwy nazwano „synagogą” — takim słowem kancelaria …