Gardna Wielka — kościół (parafia słowińska)

Z Wikipedii (PL)

Gardna Wielka (po niemiecku Groß Garde) leży nad jeziorem Gardno, a jej nazwę odnotowano już w 1282 roku; była najstarszym ośrodkiem parafialnym regionu, którego początki sięgają parafii ufundowanej w XIII wieku przez księcia Świętopełka. Po Reformacji wieś stała się ewangelicka i taką pozostała do końca rządów niemieckich — w 1925 roku mieszkał tu zaledwie jeden katolik — a rozległa parafia gardneńska skupiała wraz z gąbińską ponad trzy i pół tysiąca wiernych. Gardna była zarazem jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego ludności kaszubsko-słowińskiej: głoszono tu kazania i odprawiano nabożeństwa po kaszubsku, posługiwano się polskim kancjonałem Szymona Krofeya „Duchowne pieśni D. Marcina Lutra”, a w tutejszej plebanii powstał rękopiśmienny „Śpiewnik starokaszubski”. Z biegiem XIX wieku polszczyznę i mowę słowińską systematycznie rugowano z Kościoła i szkół — ostatnie kaszubskie nabożeństwa odprawiano około połowy stulecia, a w 1845 roku zaprzestano udzielania komunii po kaszubsku. 📌 To, co w innych miejscach zostało tylko liczbą, w Gardnie zapisano słowami samych mieszkańców. Franz Tetzner spisał tu pod koniec XIX wieku zdania, które usłyszał od Słowińców — i podał je w oryginale. Młoda kobieta z Gardny tłumaczyła mu: „U naszich starich nawuka bela wsztka niemecko, a godka slowinsko” — u naszych rodziców nauka była całkiem niemiecka, a mowa słowińska; starzy jeszcze mówią po słowińsku, ale dzieci się od nich tej mowy nie nauczyły. „Ja mogą też po slowinsku gadac”…