Gardna Wielka — kościół (parafia słowińska)

Z Wikipedii (PL)

Gardna Wielka (niem. Groß Garde) leży nad jeziorem Gardno, a jej nazwę odnotowano już w 1282 roku; była najstarszym ośrodkiem parafialnym regionu, którego początki sięgają parafii ufundowanej w XIII wieku przez księcia Świętopełka. Po Reformacji wieś stała się ewangelicka i taką pozostała do końca rządów niemieckich – w 1925 roku mieszkał tu zaledwie jeden katolik – a rozległa parafia gardneńska skupiała wraz z gąbińską ponad trzy i pół tysiąca wiernych. Gardna była zarazem jednym z najważniejszych ośrodków życia religijnego ludności kaszubsko-słowińskiej: głoszono tu kazania i odprawiano nabożeństwa po kaszubsku, posługiwano się polskim kancjonałem Szymona Krofeya „Duchowne pieśni D. Marcina Lutra”, a w tutejszej plebanii powstał rękopiśmienny „Śpiewnik starokaszubski”. Z biegiem XIX wieku polszczyznę i mowę słowińską systematycznie rugowano z Kościoła i szkół – ostatnie kaszubskie nabożeństwa odprawiano około połowy stulecia, a w 1845 roku zaprzestano udzielania komunii po kaszubsku. W kościele zachowała się granitowa chrzcielnica z przełomu XIII i XIV wieku, a po wojnie świątynia, jak większość pomorskich kościołów ewangelickich, przeszła w ręce katolickie.