Gardna Wielka — kościół (parafia słowińska)
Groß Garde
- Rok powstania
- 1842
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- słupski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-augsburska
Z Wikipedii (PL)
Gardna Wielka (po niemiecku Groß Garde) leży nad jeziorem Gardno; jej nazwę odnotowano już w 1282 roku. Hellmuth Heyden w zestawieniu wezwań kościołów pomorskich z 1958 roku podaje pod tym rokiem świętego Stanisława i zaznacza, że kościół istniał już wcześniej. Parafia sięga początkami XIII wieku i fundacji księcia Świętopełka. W kościele zachowała się granitowa chrzcielnica z przełomu XIII i XIV wieku. Jak podaje Zygmunt Szultka, dokumentami z 31 sierpnia i 2 września 1522 roku urzędy kościelne zwolnione przez białobockich zakonników przekazano kanonikowi kamieńskiemu Wilhelmowi von Natzmerowi, który został proboszczem kościołów Mariackiego i świętego Mikołaja w Słupsku; jako prepozyt sprawował on ponadto patronat nad kościołem świętego Stanisława w Gardnie Wielkiej i jego filią — kaplicą pielgrzymkową na Górze Rowokół. Po Reformacji wieś stała się ewangelicka i taką pozostała do końca rządów niemieckich; po wojnie świątynia przeszła w ręce katolickie. Według Jana Wilda katolicy konsekrowali przejęty kościół 20 września 1946 roku; luteranizm w Gardnie musiał zejść do podziemia, a organizatorów nabożeństw domowych obserwowała milicja. Półlegalnie nabożeństwa wznowiono dopiero w 1957 roku, nadal w mieszkaniach prywatnych. W 1963 roku zbór w Gardnie liczył 40 wiernych, a pod koniec 1967 roku — 18 osób z czterech wsi („Informator Parafialny” nr 1 (254)/2024, s. 9–10). Według Aleksandra Klempa (1994, s. 207) w czerwcu 1706 roku Adam Karpowiusz (Carpov) wyruszył przez Gdańsk na P…
Źródła zewnętrzne
- Gardna Wielka — cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim (cmentarze.slupsk.pl) — audyt workflow
- Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze – miejsca i ludzie", Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 12/2023 — opracowanie
- Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Stolp — źródło drukowane
- T. Ceynowa, „Ewangelickie księgi metrykalne w Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 124 (2025), s. 109–132 — artykuł naukowy (wykaz ksiąg)
- W. Bartholdy, „O Stolpa, du bist ehrenreich…”. Kulturgeschichtliche Beiträge zur Kirchen- und Stadtgeschichte von Stolp, Stolp 1910 — monografia
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784, s. 938 — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 938 — źródło drukowane
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 171 — źródło drukowane
- H. Heyden, „Kirchen Pommerns und ihre Weihetitel”, „Baltische Studien”, Neue Folge 45 (1958), s. 55 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 2 lutego 1879 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 30 grudnia 1882 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 9 czerwca 1899 roku, s. 11 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 15 marca 1903 roku, s. 29 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 2 września 1904 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 31 marca 1911 roku, s. 12 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Neueste Nachrichten” (Berlin), 24 września 1911 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- Z. Szultka, „Spostrzeżenia nad procesem reformacji w Słupsku”, „Zapiski Historyczne” LXXXIII, zeszyt 2, 2018, s. 12 — artykuł naukowy
- Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912 — źródło drukowane
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 207 — monografia
- A. R. Sikora, „Przekłady tekstów biblijnych na kaszubski. Historia. Stan aktualny. Perspektywy”, „Scripta Biblica et Orientalia” 5 (2013), s. 131 (przypis 5: tytuł wydania fototypicznego kancjonału Krofeya, wyd. R. Olesch, Köln–Graz 1958) — artykuł naukowy
- F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 104–105, 107 i 185 — źródło drukowane
- Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 1 (254)/2024, s. 9–10 — opracowanie
- A. von Livonius, „Hinterpommersche Kirchenbücher und andere Quellen der Sippenforschung”, „Ostpommersche Heimat” 1938, nr 3 — artykuł prasowy
- dr Paetow, „Geschichte des Kirchenkreises Stolp-Altstadt”, „Ostpommersche Heimat” 1932, nr 17–19 — artykuł prasowy
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.