Steblewo — kościół (dawniej ewangelicki)
Stüblau
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- gdański
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Steblewo, po niemiecku Stüblau, leży na Żuławach Steblewskich, którym dało nazwę: to od niego cały ten fragment delty nosił przydomek „steblewskiego”. Tutejszy gotycki kościół z cegły, wzniesiony w czternastym wieku, był największą świątynią Żuław Gdańskich. Dziś jest trwałą ruiną: zachowały się mury i wieża; według serwisu zulawy.infopl.info ruina jest zabezpieczona i udostępniona do zwiedzania. Od drugiej połowy szesnastego wieku do 1945 roku kościół był ewangelicki — luterański, pod patronatem miasta Gdańska, a po 1817 roku w Kościele unijnym staropruskim. Dziedzictwo tej wspólnoty jest luterańskie i unijne; mennonici, którzy osiedlali się na Żuławach licznie, mieli swoje gminy gdzie indziej. Miejscowość wymieniono po raz pierwszy w 1305 roku, w dokumencie króla Wacława III, który potwierdził zakonowi krzyżackiemu nadanie swojego ojca. Parafia istnieje tu od 1343 roku, kiedy wielki mistrz Ludolf König wystawił Henrykowi von Wernersdorf przywilej lokacyjny na siedemdziesiąt i pół włóki, i od początku była rozległa — prócz Steblewa obejmowała Krzywe Koło, Długie Pole, a także Giemlice i Osice. Przywilej nadał kościołowi cztery wolne włóki i po pół szefla żyta oraz owsa z każdej włóki, wolnej czy niewolnej. To połowa tego, co pobierały inne parafie żuławskie; Freytag tłumaczy tę ulgę właśnie rozległością parafii. Budowla zdradza trzy fazy, czytelne w murze. Najstarsza jest część wschodnia, do widocznej do dziś fugi obok zakrystii; potem dostawiono resztę nawy, wreszcie wież…
Źródła zewnętrzne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Danzig” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 2), Danzig 1885 — inwentarz zabytków
- Steblewo (Stüblau) – Żuławy, zulawy.infopl.info — audyt workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- H. Freytag, „Geschichte des Kirchspiels Stüblau im Danziger Werder”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 54, Danzig 1912, s. 105–188 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 2: „Der Landkreis Danzig”, Danzig 1885, s. 139 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 402, 403 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Steblewo” — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 184, 188, 200, 209 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 62, pozycja 317 — źródło drukowane
- „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 76 — źródło drukowane
- E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 34–35 — źródło drukowane
- „Landwirtschaftliches Güter-Adreßbuch der Provinz Grenzmark Posen-Westpreußen sowie Freistaat Danzig und Ostpr. Reg.-Bezirk Marienwerder”, wyd. 3, Leipzig 1922, s. 64 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 26 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 210; t. 2, s. 486, 633; t. 3, s. 714, 892; t. 5, s. 1378; t. 7, s. 1882 — źródło drukowane
- „Allgemeiner Anzeiger”, 8 czerwca 1907 roku, s. 3 (obraz strony: SLUB Dresden, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 5 kwietnia 1914 roku, s. 15 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 12 kwietnia 1914 roku, s. 25 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- D. Piasek, „Średniowieczne chrzcielnice kamienne w kościołach na terenie Żuław Wiślanych: inwentaryzacja, funkcje, symbolika”, „Studia z Dziejów Średniowiecza” 26, 2023, s. 137, 155 — artykuł naukowy
- Friedrich Berndt, mapa okolic od Gdańska do Tczewa, 20 grudnia 1599 roku, dawna sygnatura Reichsarchiv Danzig 300 PK I a 19, reprodukcja: Viktor Zirkwitz, „Die bauliche Entwicklung der Dorfkirche von der Ordenszeit bis zur Gegenwart im Gebiet des ehemaligen Freistaates Danzig”, odbitka częściowa z przygotowywanego dzieła „Das Dorf um Danzig”, Danzig 1940, tablice na s. 49–52, zastrzeżenie co do rysunków kościołów na s. 13 — źródło kartograficzne
- Viktor Zirkwitz, „Die bauliche Entwicklung der Dorfkirche von der Ordenszeit bis zur Gegenwart im Gebiet des ehemaligen Freistaates Danzig”, Danzig 1940, s. 16 — źródło kartograficzne
- E. Praetorius, »Evangelisches Danzig«, cz. 2, rękopis XVIII w. (Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. boruss. fol. 268), k. 6v–9r — źródło archiwalne
- Kronika parafii ewangelickiej w Steblewie (Stüblau) z lat 1830–1861, z wpisem z 1934 roku, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA) (Archion 18839) — źródło archiwalne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, t. I: „Pommerellen”, Danzig 1884–1887, s. 136, 138 — źródło drukowane
- Księga różnych spisów parafii ewangelickiej w Cedrach Wielkich (Groß Zünder) z lat 1648–1716, z kroniką i rejestrem darów pastorów Tobiasza Colerusa i Johanna Monety, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/5723 (Archion 17228) — źródło archiwalne
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Prusy Zachodnie. Dwa oblicza sztuki luterańskiej”, w: „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej”, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 469, 471 — opracowanie
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 41 — artykuł naukowy
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.