Wierzchucino — dawny kościół ewangelicki (Wierschutzin)

Z Wikipedii (PL)

Wierzchucino, po niemiecku Wierschutzin, to wieś kaszubska w dawnym powiecie lęborskim, dziś na skraju powiatu puckiego. Leży pięć i pół kilometra na zachód od Żarnowca, nad Bychowską Strugą wpadającą do Jeziora Żarnowieckiego. Dawny kościół ewangelicki stoi tu do dziś; rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia go — od decyzji z 27 sierpnia 1981 roku — pod numerem A-993 jako dawną świątynię ewangelicką z XIX wieku, obecnie siedzibę Fundacji Forma — Teatru, Instytutu Sztuki i Badań Filozoficznych. Osadnictwo sięga tu wczesnej epoki żelaza: w drugiej połowie XIX wieku odkryto w okolicy groby skrzynkowe kultury wschodniopomorskiej, wyposażone między innymi w popielnice twarzowe. Sama nazwa wsi pojawia się w źródłach w formie Wircozino. Książę Świętopełk darował Wierzchucino w 1257 roku cysterkom z Żarnowca, a darowiznę potwierdził w 1279 roku książę Mściwój II; odtąd wieś dzieliła losy tamtejszego klasztoru. W 1773 roku, wraz z innymi dobrami klasztornymi, wzięto ją pod zarząd państwowy — choć w 1804 roku uchodziła formalnie za część dóbr klasztornych — a w 1833 roku zsekularyzowano. Dawny folwark klasztorny zamieniono na domenę. W 1784 roku było tu 31 palenisk: królewski folwark, młyn wodny, dwunastu gburów, czterech zagrodników i karczma. W 1784 roku ludność była w całości katolicka; w 1875 roku odnotowano 92 ewangelików, a w 1905 roku 218 we wsi i 39 w obwodzie dworskim. Należeli do rozległej parafii w Osiekach Lęborskich — dawnej wsi biskupiej, jedynej w tych stron…