Pogorzała Wieś — kościół ewangelicki (Wernersdorf)
Wernersdorf
- Rok powstania
- 1834
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Pogorzała Wieś — po niemiecku Wernersdorf — leżała w powiecie malborskim, na Wielkich Żuławach, tuż nad lewym brzegiem Nogatu, półtorej mili od Malborka. Przywilej lokacyjny na 63 włóki, z czterema włókami wolnymi dla proboszcza, wystawił jej w 1340 roku wielki mistrz Dietrich von Altenburg. Stały tu obok siebie dwa kościoły. Katolicki, pod wezwaniem świętego Mikołaja, sięga XIV wieku i został przebudowany w 1829 roku; w XIX stuleciu był świątynią patronatu rządowego w dekanacie malborskim, a w 1884 roku liczono w jego parafii 755 komunikantów. Budowla ta przetrwała w całości: jest dziś kościołem rzymskokatolickim i figuruje w rejestrze zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-1438, wpisana 14 lutego 1994 roku — wraz z czternastowieczną figurą patrona. W zachodniej kruchcie tego kościoła stoi według Dariusza Piaska średniowieczna kamienna chrzcielnica o asymetrycznej, sześciopolowej czaszy zwieńczonej dwunastoboczną krawędzią, na czterostopniowej piramidalnej stopie; służy dziś za kropielnicę, a Piasek notuje przy niej dwa skoble, którymi niegdyś zamykano pokrywę. Katolicka wizytacja z 1647 roku zastała chrzcielnicę w tutejszym kościele bez zamknięcia, a w wodzie święconej, jak zanotowano, „roją się robaki”. Proboszcz Heinrich Runstedt, czyli Rönstedt, wymieniony na większym dzwonie z 1568 roku, studiował w Wittenberdze; Bernhard Schmid, autor wydanego w 1919 roku inwentarza zabytków powiatu malborskiego, uznał go za luteranina i wywnioskował stąd, że stary kościół ka…
Źródła zewnętrzne
- Kościół pw. św. Mikołaja, Pogorzała Wieś — Zabytek.pl — kwerenda workflow
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VIII, hasło Pogorzała Wieś — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 376, 377 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 166, 235, 236, 237, 528, 97 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 165, pozycja 168 — źródło drukowane
- C. F. Brandt, „Geschichte einer westpreußischen Familie. Das hansische Ratsgeschlecht Brandt vom Werder”, „Zeitschrift des historischen Vereins für den Regierungsbezirk Westpreußen”, z. 64, 1925, s. 24 — artykuł naukowy
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 37 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 7, 15, 211, 212, 265, 289, 323, 336; t. 2, s. 465, 621; t. 3, s. 752, 757, 759, 811; t. 4, s. 1124, 1230; t. 6, s. 1617; t. 7, s. 1858, 2026 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 30 października 1884 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 6 listopada 1912 roku, s. 1 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 5 listopada 1920 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- D. Piasek, „Średniowieczne chrzcielnice kamienne w kościołach na terenie Żuław Wiślanych: inwentaryzacja, funkcje, symbolika”, „Studia z Dziejów Średniowiecza” 26, 2023, s. 143, 147, 152, 155 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 48–49 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Kirchensiegel” (odciski pieczęci kościelnych), s. 20 (pieczęć kościoła w Wernersdorf i Schönau, 1836; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, XX. HA, Rep. 67, nr 81 („Kirchenvisitationen in der Superintendantur Marienburg”, 1837–1863), opis jednostki w Archivportal-D (drukowane kazanie Rudolpha Andrie, Królewiec 1839) — archiwalia
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 13–21, 59 (Mątowy Małe, Klossowo, Zigahnen i osada leśna Montau, 1856–1858; Piekło, Metriz i Montauerspitze, 1866; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.