Gnojewo

Z Wikipedii (PL)

Gnojewo (po niemiecku Gnojau) to wieś na Żuławach Malborskich, w Kreis Marienburg, a w latach 1920–1939 w granicach Wolnego Miasta Gdańska. Okolica była zdecydowanie protestancka. 📌 Stoją tu dwa kościoły — jeden w ruinie, drugi czynny. Starszy, gotycki z 1340 roku, o konstrukcji szachulcowej, po Reformacji pełnił funkcję zboru ewangelickiego pod wezwaniem świętych Szymona i Judy Tadeusza; dziś niszczeje. Nowszy, neogotycki, wzniesiono w 1863 roku i nosi tych samych patronów; jest dziś rzymskokatolickim kościołem filialnym, wpisanym do rejestru pod numerem A-1423 w 1993 roku. 🟡 Pierwotne wyznanie tej drugiej budowli wymaga potwierdzenia — możliwe, że powstała jako ewangelicka i po 1945 roku przejęli ją katolicy. Spis z 1885 roku wykazał tu 322 mieszkańców: 193 katolików, 122 ewangelików i siedmiu innych chrześcijan, na Żuławach zwykle mennonitów. 🟡 Słownik geograficzny podaje przy zbliżonej liczbie ewangelików (108) aż 320 katolików; liczy zapewne całą parafię. Odrębnej gminy mennonickiej nie potwierdzono. 📌 Zachowała się także gotycka ceglana kapliczka przydrożna z końca XV wieku oraz cmentarz ewangelicki z 1818 roku, mający osobny wpis. 🟡 Ten sam numer rejestru A-127 pojawia się w źródłach raz z datą 1959, raz 28 lipca 1993 roku — rozbieżność do sprawdzenia. Rękopiśmienna część spisu duchownych gdańskich Efraima Praetoriusa notuje rozdzielenie tutejszych gmin ewangelickich w XVIII wieku: Milentz i Münsterberg wzięły osobnego duchownego, a Gnojewo pozostało wraz z Szymankow…