Koszwały — dawny kościół ewangelicki (Gottswalde, nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Koszwały — po niemiecku Gottswalde — były wsią parafialną na Żuławach Gdańskich, w powiecie Danziger Niederung: do 1920 roku w Prusach Zachodnich, w latach 1920–1939 w Wolnym Mieście Gdańsku, a w latach 1939–1945 w okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. O wyznaniu ich kościoła rozstrzygnęła własność. Patronat należał do miasta Gdańska, a rada miejska, sama luterańska, obsadzała duchownych bez pytania biskupa. 📌 Ksiądz Jakub Fankidejski wylicza wsie tego patronatu jednym ciągiem, bo mechanizm był wszędzie ten sam — i dlatego właśnie z tych parafii znamy nazwiska i daty: magistrat prowadził spisy swoich pastorów. 🔴 Koszwały mają w tej grupie datę najwcześniejszą. Pierwszy pastor, Marcin Weidner, zmarł tutaj już w 1570 roku, urzędował więc w latach sześćdziesiątych XVI wieku — a więc zanim jeszcze Gdańsk uzyskał formalne przywileje wyznaniowe. Kościół katolicki z pierwszej połowy XIV wieku przejęli po Reformacji luteranie, a w 1672 roku wznieśli nową świątynię o konstrukcji ryglowej, z wieżą od zachodu. Słownik geograficzny notuje pod koniec XIX wieku 434 ewangelików, 70 katolików i zaledwie 11 mennonitów przy 53 domach — obiekt był luterański, nie mennonicki, mimo żuławskiego położenia. 📌 Wykaz dekanatu Małej Wyspy Gdańskiej z 1593 roku pokazuje, jak daleko zaszła tu zmiana: przy każdej z dwunastu parafii zapisano, ile ziemi kościelnej trzyma luterański duchowny i ile mu wieś płaci zamiast dziesięcin. Przy Koszwałach wizytator jest jednak rozbrajająco szczery — o tutejszych …