Różewo — mennonicki dom modlitwy (Rosenort, nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Rosenort, dziś Różewo w gminie Nowy Dwór Gdański, był siedzibą jednej z największych gmin mennonickich delty Wisły — wspólnoty skrzydła flamandzkiego, rozłożonej na wschód i południe od Nowego Dworu Gdańskiego. Osadnicy z Niderlandów przyszli tu od 1562 roku, własnych starszych wybierali od 1639 roku, a nabożeństwa odprawiali po niderlandzku jeszcze w połowie XVIII wieku. Zgodę na budowę domu modlitwy gmina otrzymała w 1754 roku i w tym samym roku założyła przy nim cmentarz; pierwsze nabożeństwo z Wieczerzą Pańską odprawiono 2 marca 1755 roku, gdy wspólnota liczyła 1 566 członków. W 1787 roku było ich 1 836, po czym wiele rodzin wyjechało w 1788 roku do Rosji. 19 stycznia 1812 roku dom modlitwy spłonął; odbudowany, został otwarty 20 listopada 1814 roku i mieścił 600 osób. Później wspólnota malała — 622 członków w 1852 roku, około 800 dusz w 1941 roku, a w 1942 roku 514 członków i 291 dzieci, rozproszonych w 32 wsiach. 24 stycznia 1945 roku ewakuacja położyła kres gminie. Sama wieś była przy tym maleńka. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego opisuje ją w tomie dziewiątym jako drugie z dwóch haseł tej nazwy: wieś w ówczesnym powiecie malborskim, z pocztą w Hohenwalde i parafią katolicką w Thiergart, oddaloną o 4,25 mili od Malborka, o obszarze 206 hektarów, w tym 34 łąk i 61 roli. W 1869 roku mieszkały tu 93 osoby — 4 katolików, 70 ewangelików i 19 mennonitów — w 14 domach. Spis z 1 grudnia 1885 roku wykazał 13 domów, 15 gospodarstw i 89 mieszkańców: 1 katolika, 70 ewangel…