Boręty — dawny kościół ewangelicki z lat 1841–1842 (ob. św. Katarzyny)
Barendt
- Rok powstania
- 1842
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- malborski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicko-augsburska
Z Wikipedii (PL)
Boręty (po niemiecku Barendt, po kaszubsku Bòrãtë) leżą na Wielkich Żuławach Malborskich. Zachowały się tu dwie świątynie pod tym samym wezwaniem — świętej Katarzyny. Starsza, gotycka z XIV–XV wieku, przebudowana w 1805 roku i zniszczona w 1945, pozostaje w ruinie; to ona była kościołem katolickim, wymienianym jeszcze pod koniec XIX wieku obok kościoła w Lisewie. Druga, murowano-szachulcowa, wzniesiona w latach 1841–1842 jako kościół ewangelicki, po 1945 roku przeszła do Kościoła rzymskokatolickiego i jest dziś kościołem parafialnym. Według sporządzonego przez Roberta Ziemiańskiego zestawienia kościołów poewangelickich przejętych dla kultu katolickiego — opartego na schematyzmie diecezji elbląskiej z 1996 roku i dwóch innych opracowaniach — katolicy przyjęli ją w 1945 roku, a poświęcili 20 listopada 1949 roku. Kościół ten wpisano do rejestru zabytków województwa pomorskiego 18 listopada 1983 roku pod numerem A-1039, a ruinę wraz z otaczającym ją cmentarzem przykościelnym — 21 lutego 1994 roku pod numerem A-1440. Dawny cmentarz ewangelicki, położony na działkach 44, 45/4 i 46 oraz części działki 45/2, figuruje osobno w ewidencji zabytków. Przywilej lokacyjny wystawił wsi wielki komtur Werner von Orseln w 1321 roku, sąsiedniemu Palczewu — wielki mistrz Ludolf König w 1344 roku, a Lisewu również Werner von Orseln. W drugiej połowie XVI wieku Boręty odnotowano jako wieś królewską województwa malborskiego, a po 1772 roku znalazły się w powiecie malborskim. Hermann Eckerdt (1868) …
Źródła zewnętrzne
- Kościół ewangelicki, ob. św. Katarzyny w Borętach (Wikidata) — encyklopedia
- westpreussen.de — kwerenda webowa
- zabytek.pl — serwis Narodowego Instytutu Dziedzictwa — kwerenda webowa
- Kwerenda własna atlasu — kwerenda własna
- Boręty (Barendt) — dawny kościół ewangelicki (Żuławy Wiślane) — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienburg — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I, hasło Boręty — źródło drukowane
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- B. Szady, „Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w.”, Lublin 2010 — monografia (atlas wyznań)
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 178 — wykaz duchownych (druk 1834)
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 22 — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 51 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 244, 245 — źródło drukowane
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, EZA 980/6588, „Sonstige Verzeichnisse 1630–1905” (Barendt): spis pastorów i kronika pastora A. C. G. Wundscha, skany 4–7 — portal Archion — archiwalia
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 142, pozycja 14 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 34 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 316; t. 2, s. 350, 525, 576; t. 3, s. 788, 883, 912; t. 5, s. 1388, 1439; t. 6, s. 1590; t. 7, s. 1814, 1874, 1889, 1912, 1991, 2026 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 28 kwietnia 1885 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 14 października 1905 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- P. Birecki, „Konflikty o kościoły pomiędzy katolikami a protestantami w Prusach Królewskich i Książęcych w I połowie XVII wieku”, „Studia Elbląskie” XXI, 2020, s. 13, 15 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 53 — artykuł naukowy
- D. Piasek, „Średniowieczne chrzcielnice kamienne w kościołach na terenie Żuław Wiślanych: inwentaryzacja, funkcje, symbolika”, „Studia z Dziejów Średniowiecza” 26, 2023, s. 137, 147, 152, 157 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192 — artykuł naukowy
- Parey, „Das freicöllmische Patronat über seine evangelischen Kirchen im Marienburger Kreise”, „Altpreußische Monatsschrift” 6, Königsberg 1869, s. 238–246 (MGH-Bibliothek) — artykuł naukowy
- „Kurtzer Bericht von dem Zustande des Evangelischen Gottesdienstes in denen Marienburgischen Werdern, seit dem Olivischen Frieden”, „Erleutertes Preußen” I, Königsberg 1724, s. 25–53 (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- Księga parafii ewangelickiej w Borętach (Barendt) z łacińskim spisem pastorów, zapiskami o kościele i autografem Reinholda Horninga („Sonstige Verzeichnisse 1652–1737”), Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA), sygn. 980/6582 (Archion 245690) — źródło archiwalne
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Książęce. Dwa światy sztuki luterańskiej”, „Studia Elbląskie” XXII (2021), s. 37 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 35 (odpis dokumentu włączenia osad na Pelpliner Außendeich i karczmy rybackiej pod Palczewem; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 6, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 15 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 15, s. 100 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.