Steblewo — ruiny kościoła (Stüblau)

Z Wikipedii (PL)

Steblewo (po niemiecku Stüblau), gmina Suchy Dąb, powiat gdański — wieś na Żuławach Gdańskich, prawy brzeg Wisły. Przed 1945 rokiem w Kreis Danziger Niederung; przynależność państwowa zmienna: do 1920 Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 Wolne Miasto Gdańsk, 1939–1945 Reichsgau Danzig-Westpreußen. Zachowane ruiny to jeden z największych gotyckich, ceglanych kościołów Żuław (XIV–XV wiek) — kościół parafialny ewangelicki (luterański, później unijny), pierwotnie katolicki, według opisu atlasu ewangelicki od 1584 — do potwierdzenia. Nie był to obiekt mennonicki, choć Żuławy były terenem osadnictwa mennonickiego — to odrębna wspólnota anabaptystyczna. Uszkodzony przez Szwedów w 1628, zniszczony w 1945; ruina (mury obwodowe i wieża frontowa) zabezpieczona około 2013 roku. Katolicy należeli do parafii w Giemlicach. W 1885 roku wieś liczyła 513 mieszkańców — 348 katolików i 165 ewangelików. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich o tutejszych ewangelikach podaje, że kościół parafialny ewangelicki i szkoła były na miejscu. Wizytacja z 1584 roku zapisała o dekanacie Małej Wyspy, którego Steblewo było siedzibą, zdanie bez ogródek: „Tota Insula minor ab haereticis residentibus incolis occupata” — cała Mała Wyspa zajęta przez mieszkających tam heretyków; za katolicką uchodziła jedna jedyna wieś. Wizytator zanotował przy tym, że nawet tamtejszy wikary, zakonnik oliwski, „totus intra et extra haereticus” — heretyk na wskroś — od kilkunastu lat żył w małżeństwie…