Przywidz — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Przywidz — po niemiecku Mariensee — leży na Wyżynie Gdańskiej. Do 1920 roku należał do Kreis Karthaus, a w latach 1920–1945 do Kreis Danziger Höhe na terenie Wolnego Miasta Gdańska. 📌 Była to miejscowość o wyraźnej przewadze ewangelickiej. W 1892 roku na 266 mieszkańców 231 było ewangelikami, a katolików trzydziestu trzech. Ćwierć wieku później proporcje się utrzymały: spis z 1 grudnia 1910 roku zastał tu 288 mieszkańców, w tym 258 ewangelików, a po niemiecku mówiły 283 osoby. 📌 Najstarszy ślad tutejszego miejsca grzebalnego prowadzi na wzgórze nad jeziorem. Jakub Fankidejski, opisując utracone kościoły Pomorza, przytoczył zeznanie złożone w 1622 roku przed sądem starogardzkim przez sześćdziesięcioletniego Szymona Przywidzkiego, dawnego posiadacza wsi: gdy w 1589 roku pan Linda kupił jej część, kościół był „już bardzo spróchniały i podupadły”, a wznieść go miał — jak świadek słyszał od ojca i starych ludzi — gdański mieszczanin Lickfeld. Świątynia stała wtedy „na pięknem wzgórzu, nad jeziorem krzewami dokoła zarosłem, gdzie później był cmentarz”. Luterański dziedzic postawił potem nowy zbór w innym miejscu, blisko zabudowań dworskich; przez całe XVII stulecie odprawiali w nim nabożeństwa niemieccy luteranie, a duchowny mieszkał na miejscu. 3 listopada 1701 roku biskup Stanisław Szembek poświęcił tę budowlę dla katolików pod wezwaniem świętego Franciszka Ksawerego — a podczas mszy, jak notuje Fankidejski, licznie przybyli luteranie śpiewali swoje niemieckie pieśni. 📌 Kośció…