Niedźwiedziówka — dawny mennonicki dom modlitwy

Z Wikipedii (PL)

Niedźwiedziówka (po niemiecku *Bärwalde*) w gminie Stegna, powiat nowodworski, to olęderska wieś na Żuławach. Administracyjnie należała do 1920 roku do Kreis Marienburg w Prusach Zachodnich, w latach 1920–1939 do Wolnego Miasta Gdańska (Kreis Großes Werder), a w latach 1939–1945 do Reichsgau Danzig-Westpreußen. Opisywany obiekt to drewniany mennonicki dom modlitwy gminy flamandzkiej, wzniesiony w 1768 roku na mocy koncesji biskupa chełmińskiego. Przetrwał drugą wojnę światową i czasy Polski Ludowej, a spłonął doszczętnie dopiero w 1990 roku; zachowały się fundamenty. Otaczał go cmentarz mennonicki ze stelami z osiemnastego i dziewiętnastego wieku, po 2000 roku urządzony jako lapidarium — zdewastowane w 2015 roku. To dziedzictwo anabaptystyczne, nie luterańskie. Mennonici flamandzcy osiedlali się w rejonie *Bärwalde* od szesnastego wieku; w 1820 roku wieś liczyła 256 mieszkańców, w tym 69 mennonitów. Ludność ewangelicko-augsburska, czyli luterańska, należała odrębnie do parafii przy gotyckim kościele świętego Jakuba w sąsiedniej Niedźwiedzicy — do potwierdzenia. W następnych dziesięcioleciach wieś urosła i przechyliła się ku ewangelikom: pruski spis powszechny z 1885 roku wykazał 294 mieszkańców, z czego 202 ewangelików, 63 katolików i 29 innych chrześcijan (na Żuławach zwykle mennonitów). Ewangelicy należeli wówczas do parafii w *Baarenhof*, dzisiejszym Dworku. 📌 Nazwa *Bärwalde* pojawia się w królewskich przywilejach dla mennonitów. Wilhelm Mannhardt przedrukował dokument J…