Łoza — dawny kościół ewangelicki
Losendorf
- Rok powstania
- 1876
- Powiat
- sztumski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Kościół w Łozie, po niemiecku Losendorf, wzniesiono w latach 1876–1878 jako ewangelicki; dziś jest rzymskokatolickim kościołem filialnym pod wezwaniem świętej Jadwigi Królowej. Budowla jest neogotycka, ceglana, ze smukłą wieżą i trzema dzwonami; zachodni portal ma potrójne wejście, a po bokach wieży i przy apsydzie wzniesiono przybudówki. Organy miały w 1890 roku siedem głosów, a obraz ołtarzowy z pokłonem pasterzy podarował cesarz Wilhelm I. Trzy barwne okna w sklepionej apsydzie ufundował radca konsystorza w Kwidzynie Siedtke, który niedługo potem zmarł, a jeszcze na łożu śmierci przeznaczył na budowę 900 marek. Obiekt wpisano do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-1392 (dawny numer elbląski 279/93) decyzją z 30 czerwca 1993 roku. Sama wieś, wzmiankowana w 1409 roku jako Losindorf, a w 1659 jako Lozendorf, należała za polskich czasów do dóbr starostwa sztumskiego i nazwę wzięła prawdopodobnie od polskiej łozy. Według Harnocha już w 1564 roku miał być w Schroop ewangelickim duchownym Modestus Salling, zwany też Vallinus; w 1890 roku zachowany był jeszcze rejestr chrztów i ślubów udzielonych przez Johanna Tischlera. Pierwszym duchownym tutejszej parafii był Johann Tischler z Pasymia, wcześniej szwedzki kapelan polowy, który objął urząd 6 lutego 1633 roku i sprawował go pół wieku — Harnoch dodaje, że ustanowiono go wtedy jeszcze przy kościele w Schroop, skąd wspólnota przeniosła się do Łozy w 1637 roku. Według kroniki Harnocha z 1890 roku za pośrednictwem …
Źródła zewnętrzne
- zabytek.pl — strona internetowa
- openstreetmap.org — strona internetowa
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 509 — źródło drukowane
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 229 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- J. F. Goldbeck, „Volständige Topographie des Königreichs Preussen”, cz. 2: „Topographie von West-Preussen”, Marienwerder 1789, s. 26 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 510 — źródło drukowane
- O. Piepkorn, „Die Heimatchronik der westpreußischen Stadt Christburg und des Landes am Sorgefluß”, Detmold 1961 (przedruk 2011; skan: westpreussische-gesellschaft.de, Heimatkreis Stuhm) — kronika miasta
- B. Schmid, Die Bau- und Kunstdenkmäler Pomesaniens, z. 3: Kreis Stuhm (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. XIII), Danzig 1909, s. 290–292 — inwentarz zabytków
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 277; t. 2, s. 683; t. 4, s. 1283; t. 5, s. 1300, 1368; t. 6, s. 1669, 1727; t. 7, s. 1979 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 9 grudnia 1908 roku, s. 15 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 28 maja 1898 roku, s. 11 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 16 czerwca 1901 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 77 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192 — artykuł naukowy
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 211 — monografia
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 7700, księga parafii Losendorf (na karcie mikrofilmu „Sonstiges Verzeichnis 1633–1825”, w portalu „Sonstige Verzeichnisse 1564–1779”), skany 2 i 5, dostęp przez portal Archion (28625) — źródło archiwalne
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.