Pomysk Wielki — dawny kościół (Groß Pomeiske)
Groß Pomeiske
- Rok powstania
- 1890
- Powiat
- bytowski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelicko-augsburskie
Z Wikipedii (PL)
Pomysk Wielki — po niemiecku Groß Pomeiske — leży w gminie Bytów, około sześciu kilometrów na północny wschód od miasta; przed 1945 rokiem należał do powiatu bytowskiego w rejencji koszalińskiej i był samodzielną siedzibą parafii ewangelickiej z własnym kościołem. Dzisiejsza świątynia stoi na wzniesieniu w południowo-wschodniej części wsi. Zbudowano ją w 1890 roku z ciosanego kamienia polnego i cegły, na osi północ–południe, z wnętrzem 9,50 na 20 metrów; Hugo Lemcke opisał ją w 1911 roku jako ceglaną budowlę w formach gotyckich, ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Zaplanowanej wieży północnej nigdy nie postawiono — stoi tylko jej podbudowa, doprowadzona do połowy wysokości nawy i nakryta dachem dwuspadowym. Po 1945 roku kościół przejęli katolicy; parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny erygowano w 1973 roku, a od 1992 należy ona do diecezji pelplińskiej. Świątynia jest czynna; do rejestru zabytków wpisano ją w 1997 roku pod numerem A-1648. Wykaz duchownych Pomorza prowadzi Pomysk jako parafię synodu bytowskiego i zaznacza na wstępie, że o pierwszym wzniesieniu kościoła i o czasie fundacji parafii nie ma żadnych pisemnych wiadomości; inwentarz z 1938 roku przytacza za Cramerem, że kościół założył zakon krzyżacki. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (tom VIII, 1887) podaje, że przed Reformacją istniał w Pomysku Wielkim kościół katolicki — według Damalewicza nawet parafialny — który z powodu prywatnego patronatu wkrótce został ut…
Źródła zewnętrzne
- Kościół w Pomysku Wielkim — Urząd Miejski w Bytowie — kwerenda internetowa
- Groß Pomeiske, Kreis Bütow — denkmalprojekt.org — kwerenda internetowa
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs — źródło drukowane
- G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow” (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, t. 1), Stettin 1938 — ⚠ druk z okresu narodowosocjalistycznego, cytowany wyłącznie w warstwie inwentarzowej — inwentarz zabytków
- „Specification Wie viel in denen Landen Lauenburg und Bütow Gebohren, Getraut und Gestorben sind, Anno 1719”, Sächsische Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden, sygn. Hist.Pomm.0007, misc. 24; zestawienie K.-D. Kreplina, 2001 — wykaz urzędowy
- „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 — organ urzędowy
- J. Siebke, „Die Gegenreformation im Lande Bütow”, rozprawa doktorska, Uniwersytet w Greifswaldzie, obrona 12 lipca 1939, druk Greifswald (⚠ warstwa faktograficzna oparta na archiwaliach i sprawdzalna; wykładnia „niemiecki = ewangelicki” to program z 1939 roku) — rozprawa naukowa
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784, s. 1088–1089 — źródło drukowane
- E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 75–77 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VIII, hasło „Pomysk” — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1088 — źródło drukowane
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1088–1089 — źródło drukowane
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, zesp. 65/147/0 (Sąd Obwodowy w Bytowie), duplikaty ksiąg metrykalnych, sygn. 9281 — źródło archiwalne
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 39 — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 30 sierpnia 1899 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger und Preußischer Staatsanzeiger” (Berlin), 26 sierpnia 1912 roku, s. 5 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Tag” (Berlin), 14 czerwca 1918 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 2 lutego 1919 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Amtliches Adreßbuch der Stadt und des Kreises Bütow, Bezirk Köslin”, wyd. 1925, Phönix-Verlag, Königsberg, druk „Bütower Anzeiger”, Bütow, s. 68–78 (część „Kreis Bütow”; kopia cyfrowa Heimatkreis Bütow 2005) — monografia
- E. Winguth, „Die Verzeichnung der nichtstaatlichen Archive des Kreises Bütow nach dem Stand von 1939/40”, oprac. K.-D. Kreplin, H. T. Porada, D. Schleinert, „Baltische Studien” NF 86/2000, s. 115–143 — inwentarz archiwalny
- G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Der Kreis Bütow” (Die Kunst- und Kulturdenkmäler der Provinz Pommern, Bd. 1), Stettin 1938, hasło Groß Pomeiske — transkrypcja K.-D. Kreplina (buetow-pommern.info), s. 200–203 druku — źródło drukowane
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.