Nowe Polaszki — dawny kościół ewangelicki (Neu Paleschken)
Neu Paleschken
- Rok powstania
- 1842
- Powiat
- kościerski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Nowe Polaszki, po niemiecku Neu Paleschken, leżały w powiecie kościerskim (Kreis Berent), w rejencji gdańskiej. Wbrew regule tych stron — rdzennie kaszubskich i katolickich okolic Kościerzyny — wieś była siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej, a ewangelicy stanowili tu przytłaczającą większość mieszkańców. Ich kościół stoi do dziś: drewniany, o konstrukcji ryglowej, trójnawowy z transeptem, wzniesiony w 1842 roku. Po 1945 roku przejął go Kościół rzymskokatolicki; dziś jest kościołem filialnym pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w parafii Stare Polaszki, w diecezji pelplińskiej. Do rejestru zabytków wpisano go 21 marca 2011 roku, pod numerem A-1876, jako dawny kościół luterański wraz z działką. Parafia jest stara. Agathon Harnoch przypuszczał, że kościół ewangelicki założono tu niedługo po Reformacji, być może równocześnie z nieistniejącym już kościołem w Nowej Kiszewie. Ludwig Rhesa sądził, że świątynię zbudowano dopiero za Karola XII, króla Szwecji, w czasie jego wojen z Polską. Harnoch podaje inaczej: w 1706 roku, kiedy Karol XII miał w Nowych Polaszkach kwaterę główną, kazał odrestaurować kościół, wtedy już zupełnie zrujnowany. Słownik geograficzny, powołując się na „Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins”, datuje budowę tutejszego kościoła ewangelickiego na około 1707 rok. Hermann Schuch pisał w 1886 roku, że kościół luterański istnieje tu „mniej więcej od 1707 roku”, od czasów Karola XII. „Berenter Kreisbote” z 2017 roku podaje, ż…
Źródła zewnętrzne
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 458 — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910) — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 131 — wykaz duchownych (druk 1834)
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. III”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 91 (2009) — repertorium wizytacji
- Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, stan na 11 czerwca 2026 roku — rejestr zabytków
- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Stara Kiszewa (stan 29 VIII 2026) — ewidencja konserwatorska
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VIII, hasło „Polaszki” — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 89 (s. 5), nr 1196 (s. 80), nr 1197 (s. 80) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 21–22, pozycja 198 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 132 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 184 — źródło drukowane
- A. Koliński, „Die Kirche in Neu Paleschken”, „Berenter Kreisbote” nr 14 (2011), s. 18 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 34, 292; t. 2, s. 387, 404; t. 3, s. 893, 971; t. 6, s. 1601, 1677, 1694; t. 7, s. 2002 — źródło drukowane
- „Berenter Kreisbote” nr 21 (2017), s. 5 — źródło drukowane
- „Breslauer Zeitung” (Breslau), 17 maja 1848 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 10 grudnia 1902 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Königsberg), 14 lutego 1908 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 23 czerwca 1914 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Aufwärts. Christliches Tageblatt”, 5 października 1934 roku, s. 2 (obraz strony: Universitäts- und Landesbibliothek Münster, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 170 — monografia
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 16 — źródło drukowane
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.