Jastarnia (Bór) — szkoła z nabożeństwami (1758)

Z Wikipedii (PL)

W Jastarni Gdańskiej, czyli w Borze (po niemiecku Danziger Heisternest), burmistrz gdański i administrator Helu Karl Groddeck zbudował w 1758 roku na własny koszt szkołę, która służyła zarazem za miejsce nabożeństw. Groddeck sam opisał, jak do tego doszło. Obejmując administrację Helu, zastał mieszkańców Boru, jak pisał, „zupełnie nieokrzesanymi i nieobeznanymi z chrześcijaństwem”; sołtys i radni tłumaczyli mu, że kościół i szkoła są od nich zbyt daleko. Zaproponował im więc szkołę na miejscu, w której w niedziele i święta mieliby się gromadzić, by służyć Bogu modlitwą, śpiewem i słuchaniem Słowa Bożego czytanego przez nauczyciela, a w pozostałe dni uczyć dzieci chrześcijaństwa, czytania i pisania. Mieszkańcy przyjęli to z radością. Budowa kosztowała go 1497 florenów i 8 groszy. Pierwszym nauczycielem został Johann Friedrich Grütz, który władał językiem niemieckim i polskim; z dochodów helskich dostawał 25 florenów kwartalnie, a mieszkańcy płacili mu czesne i oddawali część połowu ryb. Grütz uczył do 1786 roku, choć w 1782 roku otrzymał upomnienie, bo utwierdzał ludzi w zabobonach; po nim szkołę prowadził Johann Heinrich Rachau, poświadczony jeszcze w 1812 roku. Od lat sześćdziesiątych XVIII wieku w rachunkach Helu pojawiają się wydatki na pomoce szkolne: w 1764 roku na elementarze i katechizmy, w 1768 roku na elementarze polskie i niemieckie, w 1770 roku na katechizmy i w 1771 roku na katechizmy polskie. Bór założył magistrat gdański pod koniec XVI wieku na krańcu swojego …