Rozdział BK: Malarstwo religijne w protestanckim Gdańsku

Paradoks sztuki protestanckiej

Protestantyzm – szczególnie w wersji kalwińskiej – był nieufny wobec obrazów religijnych. Luter był bardziej umiarkowany, ale i luteranie usunęli wiele ołtarzy bocznych z kościołów.

A jednak – w Gdańsku kwitła sztuka. Jak to pogodzić?

Epitafia malarskie

Gdańszczanie nie malowali obrazów świętych na wzór katolicki. Ale malowali epitafia – tablice upamiętniające zmarłych.

Typowe elementy: - Portret zmarłego (lub całej rodziny) - Scena biblijna (Zmartwychwstanie, Sąd Ostateczny) - Herby i symbole rodzinne - Inskrypcja (imię, daty, cnoty zmarłego)

Przykłady: - Epitafia w kościele Mariackim – dziesiątki zachowanych - Epitafia w kościele św. Jana – większość zniszczona 1945 - Epitafia przeniesione do Muzeum Narodowego

Malarze gdańscy

Anton Möller (1563-1611): Jeden z najwybitniejszych malarzy gdańskich. Tworzył: - Portrety patrycjuszy - Sceny alegoryczne - Obrazy moralizatorskie

Dzieła: “Grosz czynszowy” (alegoria handlu gdańskiego), epitafia rodzin patrycjuszowskich.

Herman Han (ok. 1580-1627/28): Malarz manierystyczny. Tworzył: - Epitafia - Obrazy religijne - Sceny mitologiczne

Adolf Boy (1612-1680): Portrecista i malarz religijny. Jego dzieła zdobią gdańskie kościoły i muzea.

Ikonografia protestancka

Gdańscy malarze rozwinęli specyficzną ikonografię:

Motywy biblijne: - Mojżesz ze Tablicami Przykazań – prawo Boże - Chrystus Zmartwychwstały – nadzieja zbawienia - Sąd Ostateczny – wezwanie do pokuty

Motywy moralizatorskie: - Vanitas – marność życia doczesnego - Taniec śmierci – równość wobec śmierci - Fortuna – zmienność losu

Rzeźba

Protestantyzm nie sprzyjał rzeźbie religijnej (posągi świętych skojarzone z katolicyzmem). Ale:

Rzeźba nagrobna: Sarkofagi, płyty nagrobne, pomniki – tu rzeźba kwitła.

Rzeźba architektoniczna: Fasady kamienic, portale – bogato zdobione.

Ambony: Monumentalne ambony z rzeźbami ewangelistów, proroków, alegorii.