WSTĘP
WSTĘP
Na styku dwóch światów – słowiańskiego i germańskiego, nad brzegami Bałtyku i u ujścia Wisły – przez pięć stuleci rozwijała się jedna z najbardziej fascynujących mozaik wyznaniowych Europy. Pomorze Gdańskie, ta niezwykła kraina, przez wieki było miejscem, gdzie luteranizm, kalwinizm i radykalny pacyfizm mennonitów współistniały z katolicyzmem – czasem w zgodzie, czasem w napięciu, zawsze jednak w sposób, który ukształtował tożsamość regionu.
Ta książka jest pierwszą próbą całościowego spojrzenia na dzieje protestantyzmu na Pomorzu Gdańskim. Dotychczasowe opracowania, choć cenne, pozostawały fragmentaryczne – koncentrowały się na poszczególnych wyznaniach, okresach lub miejscowościach. Brakowało syntezy, która połączyłaby losy luterańskich parafii miejskich Gdańska z historią mennonickich osad na Żuławach, kalwińskich gmin szkockich kupców z losami ewangelickich wsi pod Pelplinem.
Jako historyk świadomy ograniczeń źródłowych, muszę zastrzec: wiele archiwaliów zaginęło podczas II wojny światowej. Znaczna część dokumentacji kościelnej została ewakuowana do Niemiec lub zniszczona. Tam, gdzie źródła milczą, zaznaczam to wyraźnie. Tam, gdzie rekonstrukcja jest hipotetyczna – informuję czytelnika. Ta praca jest zaproszeniem do dalszych badań, nie definitywnym zamknięciem tematu.