Smarzewo — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Smarzewo, po niemiecku Kriesfelde, leży na wschodnim, nadwiślańskim krańcu Kociewia, w dzisiejszej gminie Smętowo Graniczne. Przed 1945 rokiem należało do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder) w rejencji kwidzyńskiej, w prowincji Prusy Zachodnie, a w latach 1920–1939 leżało tuż przy granicy polsko-niemieckiej. 📌 Wieś jest znacznie starsza niż jej niemiecka nazwa. Wizytacja biskupa włocławskiego Hieronima Rozrażewskiego zastała w Smarzewie dziewięciu osiadłych poddanych i dziesiąte gospodarstwo puste, w dobrach Krzysztofa Konopackiego; każdy winien był kościołowi miarę żyta i tyleż owsa, ale — jak zanotował wizytator — ściągano to z trudem, ledwie połowę. 📌 Kościołem tym była fara świętego Jana Chrzciciela w Pieniążkowie, murowana i wtedy bliska zawalenia; nie przechowywano w niej ani Najświętszego Sakramentu, ani wody chrzcielnej, a opiekę nad nią sprawował Szymon, proboszcz z Lalków. Do parafii w Pieniążkowie, a nie w Lalkowach, przypisuje Smarzewo także *Słownik geograficzny*. Nazwa Kriesfelde wzięła się od rodziny von Kries — ewangelickiej rodziny szlacheckiej z Turyngii, do której należał później tutejszy majątek. Na folwarku urodził się w 1868 roku Wolfgang von Kries; dobrami gospodarował wtedy jego ojciec, Otto von Kries (1839–1916). Wieś liczyła w 1885 roku 24 domy, 60 dymów i 335 mieszkańców, z czego 275 było katolikami, a 60 ewangelikami; gospodarowano tu owcami i prowadzono mleczarnię. 📌 Tutejsi protestanci byli luteranami; ewangelicka gmina w Smętowie, przy …