Czarne Małe — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Czarne Małe w gminie Gardeja to dawny majątek, wydzielony w 1718 roku z sąsiedniego Czarnego. Cmentarz ewangelicki założono tu w połowie dziewiętnastego wieku, na skraju wsi; dziś jego miejsce zarosło lasem i został z niego tylko relikt. 📌 Sąsiednie Czarne Dolne, po niemiecku Nieder Zehren, było siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej — i wiadomo, skąd się ona wzięła. Ksiądz Jakub Fankidejski notuje krótko: „Kościół tutejszy parafialny dawniej katolicki posiadają luteranie do dziś dnia. Patronat jest rządowy”. Świątyni nie wznoszono więc od nowa; przejęto istniejącą, a o obsadzie probostwa decydował rząd. Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku daje w Czarnem Dolnem 976 mieszkańców, 909 ewangelików i 52 katolików (powiat kwidzyński, strona 78, pozycja 84), a spis z 1 grudnia 1910 roku wykazał 874 ewangelików wobec 49 katolików. 🟡 Przynależności parafialnej samego Czarnego Małego nie ustalono; te liczby dotyczą sąsiedniej wsi, nie tej — choć wobec odległości i wspólnego rodowodu obu miejscowości Czarne Dolne jest najbliższym kandydatem. 🟡 Nazwa niemiecka w polu atlasu, „Klein Nieder Zehren”, wygląda na sklejkę dwóch członów odróżniających — *Klein* i *Nieder* — i w wykazie z 1885 roku nie występuje. Jest tam za to „Klein Sehren” w sąsiednim powiecie suskim (strona 84, pozycja 37), z 348 mieszkańcami, z których 347 było ewangelikami; fraktura myli S z Z, więc to trop, a nie rozstrzygnięcie. *Źródła: spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku; ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoł…