Gardeja — cmentarz ewangelicki
Garnsee
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- kwidzyński
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Cmentarza ewangelickiego w Gardei nie ma. W centrum miejscowości, na jego miejscu, urządzono Park Małego Księcia. Gardeja, po niemiecku Garnsee, a w dawnym polskim piśmiennictwie Ślemno, miała kościół ewangelicki od 1527 roku. Ksiądz Jakub Fankidejski, opisując Gardeję pod hasłem „Kościół w Ślemnie (Garnsee)”, przypomina, że leżała w dawnej Pomezanii i że wiara chrześcijańska przyjęła się tu na dobre za biskupa Chrystiana; późniejszy kościół ufundowano zapewne razem z miastem, w 1311 roku. W 1285 roku zamożny magnat pomezański darował dwieście włók roli pod budowę klasztoru cysterskiego w pobliżu miasta. Stary, przedreformacyjny kościół rozebrano, bo był za mały i groził zawaleniem; została po nim wieża, wpisana w plan dawnej twierdzy, datowana na lata około 1330–1340. Agathon Harnoch podaje, że Reformację wprowadzono tu za Erharda von Queiß, a duchowni ewangeliccy są wzmiankowani od 1555 roku. W 1559 roku występuje pierwszy znany z nazwiska duchowny, archidiakon Bernhard Kretzel, „Polak, rodem z Krakowa”. Wkrótce po Reformacji istniała tu — jak pisze Ludwik Rhesa — mała gmina braci czeskich, rozproszona w czasie sporów osiandrowskich. Do 1834 roku przez parafię przeszło dwudziestu czterech duchownych; w latach 1694–1718 urzędował tu Michael Richter, urodzony w Prabutach, zmarły na urzędzie. Kamień węgielny pod obecny kościół położono 29 maja 1729 roku, a świątynię poświęcono w 1731 roku. Patronat był królewski. Harnoch notuje organy o trzynastu głosach z roku 1649, a całe…
Źródła zewnętrzne
- Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie) — ewidencja konserwatorska
- Dziennik Bałtycki — W Gardei powstał park Małego Księcia [kopia archiwalna 2000-12-04] — kwerenda workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienwerder — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II, hasło Gardeja — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 508 — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880 — źródło drukowane
- „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienwerder östlich der Weichsel” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 11), Danzig 1898 — inwentarz zabytków
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834 — wykaz duchownych
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 68 — źródło drukowane
- Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Gardeja na lata 2020–2023, uchwała nr XXII/146/2020 Rady Gminy Gardeja z dnia 28 października 2020 r., Dz. Urz. Woj. Pom. 2020, poz. 4865, s. 50, 74 — program opieki nad zabytkami
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.