Gardeja — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Gardeja, po niemiecku Garnsee, a w dawnym polskim piśmiennictwie Ślemno, miała kościół ewangelicki od 1527 roku — dziesięć lat po wystąpieniu Lutra. Agathon Harnoch podaje, że Reformację wprowadził tu Erhard von Dueck, a duchowni ewangeliccy są wzmiankowani od 1555 roku. 📌 Miejsce jest jednak starsze od miasta. Ksiądz Jakub Fankidejski, opisując je pod hasłem „Kościół w Ślemnie (Garnsee)”, przypomina, że leżało w dawnej Pomezanii i że wiara chrześcijańska przyjęła się tu na dobre już za biskupa Chrystiana; późniejszy kościół ufundowano zapewne razem z miastem, w 1511 roku. Wcześniej, w 1285 roku, zamożny magnat pomezański darował dwieście włók roli pod budowę klasztoru cysterskiego w pobliżu miasta. 📌 Ta sama okolica dostarcza Fankidejskiemu przykładu kościoła, którego katolicy nie zdołali odzyskać: leżał „w księstwie Pruskim, w dawniejszej diecezji pomezańskiej”, prawo patronatu miał rząd, a świątynia — jak pisze autor — „dotąd istnieje w ręku luterskim”. Granica państwowa i patronat rządowy okazały się tu trwalsze niż wyroki kościelne. Stary, przedreformacyjny kościół rozebrano jako za mały i grożący zawaleniem; została po nim wieża, wpisana w plan dawnej twierdzy. Kamień węgielny pod obecny kościół położono 29 maja 1729 roku, a poświęcono go w 1731. 📌 Organy są od niego starsze — pochodzą z 1649 roku, przeniesiono je więc z poprzedniej świątyni; Harnoch liczy w nich trzynaście głosów, a całej parafii przypisuje 6100 dusz. Miejscowość była ewangelicka niemal bez reszty: …