Żuławki — kościół ewangelicki i gmina mennonicka (Fürstenwerder)

Z Wikipedii (PL)

Żuławki, po niemiecku Fürstenwerder, leżą w gminie Stegna w powiecie nowodworskim i były wsią ewangelicko-mennonicką na Żuławach Wiślanych. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu w 73 domach mieszkalnych i 159 gospodarstwach domowych 768 osób: 395 ewangelików, 309 katolików i 64 innych chrześcijan, na Żuławach zwykle mennonitów. Ewangelicy należeli wówczas do parafii w Baarenhof, dzisiejszym Dworku — Harnoch prowadzi ją zresztą jako jedną parafię obu miejscowości, liczącą 1375 dusz, z organami o siedemnastu głosach, 63 chrztami, 18 ślubami, 1436 komunikantami i 37 pogrzebami rocznie. Księgi metrykalne sięgały tu głęboko: chrzty zapisywano od 1714 roku, śluby od 1726, zgony od 1725, z przerwą w latach 1775–1783. 📌 Ewangelicka obecność w Żuławkach jest znacznie starsza niż jakikolwiek murowany kościół. Viktor Zirkwitz notuje luterańskiego duchownego już w 1579 roku, a protokół wizytacyjny z 1647 roku określa tutejszy dom modlitwy słowem „synagoga” — tak kancelaria kościelna nazywała wtedy zbory ewangelickie, podobnie jak w Kaczynosie. Z wyposażenia znane są pozytyw ufundowany w 1716 roku, puszka na hostie z 1706 roku, dar „Fr. Elisabet Müllerin”, roboty gdańskiego złotnika Jakoba Beckhausena, oraz dzban z inskrypcją „Mein Gott! Gedencke Meiner im Besten 1757”. Żuławki bywały też stroną w narodzinach sąsiednich parafii: pierwsze kazanie w odbudowanym kościele w Starej Wsi wygłosił 27 listopada 1644 roku, w pierwszą niedzielę Adwentu, ksiądz George Heineccius z…