Palczewo — kościół drewniany (Palschau)
Palschau
- Rok powstania
- 1712
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- nowodworski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Drewniany kościół z 1712 roku w Palczewie (po niemiecku *Palschau*) jest dziś filialnym kościołem rzymskokatolickim pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej w parafii Boręty. Świątynię przejęli katolicy po 1945 roku. Według sporządzonego przez Roberta Ziemiańskiego zestawienia kościołów poewangelickich przejętych dla kultu katolickiego — opartego na schematyzmie diecezji elbląskiej z 1996 roku i dwóch innych opracowaniach — katolicy przyjęli ją w 1945 roku, a poświęcili 13 listopada 1949 roku. Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia ją pod numerem A-1282 z 25 lipca 1989 roku jako drewniany „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej”, datowany na 1712 rok i przebudowany w 1896 roku. Palczewo leży na Żuławach Wielkich, na prawym brzegu Wisły, dwie i pół mili na zachód od Malborka, razem z dawnym przewozem palczewskim. Pierwszy przywilej wystawił wsi wielki mistrz Ludolf König w 1344 roku; wieś płaciła dwie grzywny czynszu. Słownik geograficzny liczy w niej 13 gburstw i 13 zagród, 99 włók i 4 morgi, a jako pocztę podaje Nowy Staw, jako parafię katolicką zaś — Boręty. Do 1920 roku wieś należała do powiatu malborskiego (Kreis Marienburg), potem do powiatu Wielkie Żuławy (Kreis Großes Werder) w Wolnym Mieście Gdańsku. Średniowieczna katolicka kaplica pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny podupadła około połowy siedemnastego wieku, a miejscowa gmina ewangelicka — luterańska, później unijna — doczekała się własnej…
Źródła zewnętrzne
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. fil. pw. MB Częstochowskiej — Zabytek.pl — audyt workflow
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienburg — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 178 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 247, 249, 251 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. V, hasło „Malbork” — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 245, 246 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 34 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 316; t. 2, s. 495, 576, 585; t. 3, s. 840, 869, 883, 912, 1007; t. 5, s. 1439; t. 6, s. 1629; t. 7, s. 1814, 1889, 2026 — źródło drukowane
- W. Długokęcki, „Najstarsza organizacja parafialna na Żuławach Wielkich (do połowy XV w.)”, „Studia Elbląskie” 20, 2019, s. 21 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Konflikty o kościoły pomiędzy katolikami a protestantami w Prusach Królewskich i Książęcych w I połowie XVII wieku”, „Studia Elbląskie” 21, 2020, s. 13 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” 18, 2017, s. 53 — artykuł naukowy
- P. Birecki, „Przestrzeń liturgiczna kościołów ewangelickich w Prusach Królewskich”, „Studia Elbląskie” 26, 2025, s. 32, 37–38 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 192 — artykuł naukowy
- Parey, „Das freicöllmische Patronat über seine evangelischen Kirchen im Marienburger Kreise”, „Altpreußische Monatsschrift” 6, Königsberg 1869, s. 238–246 (MGH-Bibliothek) — artykuł naukowy
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.