Lasowice Wielkie — cmentarz ewangelicki
Groß Lesewitz
- Rok powstania
- 1843
- Powiat
- malborski
- Typ
- Cmentarz
- Denominacja
- ewangelickie
Z Wikipedii (PL)
Dawny cmentarz ewangelicki w Lasowicach Wielkich, po niemiecku Groß Lesewitz, założono w 1843 roku. Dziś jest to park wiejski z zachowanym kutym ogrodzeniem i bramami oraz pojedynczymi nagrobkami; ewidencja zabytków podaje jego powierzchnię — 0,30 hektara — i wymienia go pod pozycją 131. Stele z tego cmentarza przeniesiono na cmentarz mennonicki w Stogach, który pełni funkcję lapidarium. Ewidencja umieszcza cmentarz w południowej części wsi i datuje go na 1843 rok. Lasowice Wielkie były siedzibą własnej parafii ewangelickiej. Odnowiony przywilej dla wsi wystawiono w 1350 roku. Wspólnota istniała tu już w 1565 roku i wtedy też wymieniany jest jej pierwszy duchowny, Balthasar Richter, ale na własną świątynię czekała blisko sto pięćdziesiąt lat. Bernhard Schmid, autor inwentarza zabytków powiatu malborskiego, zapisał, że od 1565 roku zbierano się na nabożeństwa w izbie nad podcieniem domu chłopa Langwalda, później w stodole i spichlerzu. Według Abrahama Hartwicha (1723) w 1572 roku gmina ewangelicka w Lasowicach Wielkich, po niemiecku Groß Lesewitz, powołała Modestusa Hellinga, który przyszedł ze Schroop na Wysoczyźnie Malborskiej; po nim byli Jerzy Meermann i Joachim Wendland, rodem z Nowego Targu, dawny nauczyciel gimnazjum elbląskiego, który przyszedł tu w 1591 roku, a w 1597 roku został diakonem w Malborku — obaj byli filipistami. Hermann Eckerdt (1868) wymienia wśród tutejszych duchownych dwóch odbiegających od ścisłego luteranizmu: Wendtlanda z Lasowic Wielkich, po niemi…
Źródła zewnętrzne
- mpzp.igeomap.pl — strona internetowa
- powiat.malbork.pl — strona internetowa
- zulawy.infopl.info — strona internetowa
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienburg — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- J. F. Goldbeck, „Volständige Topographie des Königreichs Preussen”, cz. 2: „Topographie von West-Preussen”, Marienwerder 1789, s. 113 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 100, 99 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 225, 227, 228 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 149–150, pozycja 66 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 35 — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung” (Königsberg), 20 stycznia 1852 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung” (Königsberg), 15 listopada 1852 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung” (Königsberg), 13 lipca 1853 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- P. Birecki, „Konflikty o kościoły pomiędzy katolikami a protestantami w Prusach Królewskich i Książęcych w I połowie XVII wieku”, „Studia Elbląskie” XXI, 2020, s. 11, 13 — artykuł naukowy
- J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII — XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 52 — artykuł naukowy
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 87–89 (Kościeleczki i Kamionka, 1871; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 980/6620, „Sonstige Verzeichnisse 1565–1653” (spis pastorów i witryków pastora Henryka Tilemanna, częściowo przepisany ze starszej księgi), skan 2, dostęp przez portal Archion (313085) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 980/6620, „Sonstige Verzeichnisse 1565–1796” (kronika pastora Henryka Tilemanna z 1661 roku z dopiskami następców), skany 3–9 i 12, dostęp przez portal Archion (313086) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 980/6621, „Sonstige Verzeichnisse 1723–1772” (akt ławkowy z 1723 roku, kasa ubogich, spis darów), skany 4–6 i 8–11, dostęp przez portal Archion (22424) — źródło archiwalne
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, sygn. EZA 980/6622, „Sonstige Verzeichnisse 1619–1939” (księga kościelna Groß Lesewitz założona w 1775 roku, z kroniką z 1801 roku i zapiskami do 1939 roku), skany 4–17, dostęp przez portal Archion (22439) — źródło archiwalne
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 3, s. 811 i 912; t. 6, s. 1694; t. 7, s. 1902 — źródło archiwalne
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.