Starogard Gdański — kościół ewangelicki
Preußisch Stargard
- Rok powstania
- 1802
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- starogardzki
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Kościół świętej Katarzyny w Starogardzie Gdańskim (*Preußisch Stargard*), wzmiankowany po raz pierwszy około 1470 roku, przeszedł w ręce ewangelików w drugiej połowie szesnastego wieku i pozostał w nich do 1945 roku. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego luteranizm zaczął się szerzyć w Starogardzie około 1525 roku. Według kroniki Harnocha z 1890 roku już w 1527 roku arcybiskup gnieźnieński Jan Łaski polecił biskupowi pomorskiemu ustanowić w Starogardzie, jak w innych miastach, wizytatorów i inkwizytorów, którzy mieli wskazywać podejrzanych o sprzyjanie nowej nauce. Mimo to Reformacja szerzyła się, zwłaszcza po śmierci króla Zygmunta w 1548 roku, gdy łagodny Zygmunt August pozwolił na wolność religijną; król nadał też starogardzianom przywilej religijny. Agathon Harnoch pisze, że kościół świętej Katarzyny luteranie mieli już w 1557 roku, a inwentarz zabytków powiatu uściśla, że byli wtedy w posiadaniu zarówno kościoła świętej Katarzyny, jak i kościoła świętego Jakuba, później zaś także fary Mariackiej. W zestawieniu szkół pomorskich, które Waschinski ułożył z wizytacji, Starogard ma szkołę ewangelicką od 1557 roku, a katolickiej wtedy nie było. W 1686 roku uczyło tu dwóch nauczycieli ewangelickich i ani jeden katolicki, a w 1710 roku obok szkoły ewangelickiej stała już obszerna szkoła katolicka — i tak samo zapisano stan w latach 1750 i 1765. Wizytacja biskupa Hieronima Rozrażewskiego z 1583 roku zastała w Starogardzie dwa kościoły w rękach protestantów — jeden…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- Starogard Gdański — zabytki, muzea, historia — audyt workflow
- A. Harnoch 1890, diec. Pr. Stargardt-Berent; P. Birecki (Starogard Gdański / Preußisch Stargard) — opracowanie
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Preußisch Stargard — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 54 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781 i tabela nr 21; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 3: „Der Kreis Preußisch Stargard”, Danzig 1885, s. 240 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 461, 462 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Starogard” — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 45 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 213, 231, 269; t. 2, s. 402, 516; t. 3, s. 831, 942; t. 4, s. 1083, 1125; t. 5, s. 1428; t. 7, s. 1957 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 145–151, 155 — źródło drukowane
- „Berenter Kreisbote” nr 22 (2019), s. 18 — źródło drukowane
- „Berenter Kreisbote” nr 17 (2013), s. 12 — źródło drukowane
- „Berliner Tageblatt und Handels-Zeitung”, 15 lutego 1884 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Berliner Tageblatt und Handels-Zeitung”, 11 marca 1884 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Norddeutsche Allgemeine Zeitung” (Berlin), 24 sierpnia 1895 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 135, 136 — wykaz duchownych
- P. Birecki, „Prusy Królewskie i Prusy Zachodnie. Dwa oblicza sztuki luterańskiej”, w: „Rola Kościoła w dziejach Polski. Kościoły w Rzeczypospolitej”, red. J. Krochmal, Warszawa 2017, s. 469 — opracowanie
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 5, s. 41 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 12, s. 88 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 1, s. 11 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 16 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 4, s. 38 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 5, s. 46 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 12, s. 91 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.