Wyspa Sobieszewska / Sobieszewo — kościół ewangelicki (Bohnsack)
Bohnsack
- Rok powstania
- 1823
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- Gdańsk M.
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Sobieszewo, po niemiecku Bohnsack, leży na Wyspie Sobieszewskiej u ujścia Wisły. W 1583 roku akta wizytacji biskupa Hieronima Rozrażewskiego wymieniają na Mierzei cztery kościoły zajęte przez protestantów, choć nie podają ich nazw. Świątynia nieznanego pierwotnie wezwania przeszła tu w ręce luteranów. Duchowni luterańscy są tu poświadczeni od 1590 roku, a ksiądz Jakub Fankidejski wymienia jako pierwszego Mikołaja Mensla w 1594 roku. Abraham Hartwich za pierwszego pastora ewangelickiego w Sobieszewie uważa jednak Henryka Möllera, który przybył tu w 1605 roku, a w 1607 odszedł do Trutnów. Prawo patronatu nad kościołem miało miasto Gdańsk i dlatego, jak pisze Fankidejski, nie dało się utrzymać kościoła w rękach katolickich: luterańska rada miejska obsadzała duchownych bez pytania biskupa. Nazwiska i daty duchownych parafii podgdańskich są znane, bo spisy tamtejszych pastorów prowadził magistrat. Waschinski przytacza tutejsze rachunki: w 1601 roku nauczyciel miał 43 marki dochodu, a duchowny 118 marek; w latach 1738–1739 do szkoły chodziło trzynaścioro ubogich dzieci, za które płacono z kościelnej skarbonki. Według Abrahama Hartwicha (1723) po Henryku Möllerze, który w 1607 roku odszedł do Trutnów, przyszedł do Sobieszewa w następnym roku Jan Phanerus, w 1625 roku przeniesiony do twierdzy Münde pod Gdańskiem; po nim przybył w 1626 roku z Przebrna Marcin Jagemann. Według Hartwicha w 1638 roku przyszedł do Sobieszewa Izaak Kluge, a po jego śmierci w 1652 roku Jan Neumann; po śmie…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- Sobieszewo (Gdańsk) — Wikipedia — audyt workflow
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 396 — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880 — źródło drukowane
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820 — spis urzędowy
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preussen liegenden Werdern”, Königsberg 1723 — opis topograficzny
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 396 — źródło drukowane
- „Handbuch für die Evangelischen in Danzig”, Danzig 1919, s. 98 — źródło drukowane
- A. Hartwich, „Geographisch-historische Landes-Beschreibung derer dreyen im Pohlnischen Preußen liegenden Werdern”, Königsberg 1723, s. 16, 188, 193, 200 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 36, pozycja 19 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 23 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 134, 329; t. 2, s. 362, 375, 678; t. 3, s. 722, 943; t. 4, s. 1151, 1203, 1204, 1266; t. 5, s. 1356, 1422, 1439; t. 6, s. 1566; t. 7, s. 1812, 1941, 2032 — źródło drukowane
- „Deutscher Reichsanzeiger” (Berlin), 11 listopada 1907 roku, s. 13 (obraz strony: Universitätsbibliothek Mannheim, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Hamburger Fremdenblatt” (Hamburg), 30 sierpnia 1939 roku, s. 2 (obraz strony: Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- E. Praetorius, »Evangelisches Danzig«, cz. 2, rękopis XVIII w. (Staatsbibliothek zu Berlin, Ms. boruss. fol. 268), k. 76r–78r — źródło archiwalne
- P. Szczudłowski, „Kościół katolicki wobec poewangelickich świątyń w Gdańsku”, „Nasza Przeszłość”, t. 84 (1995), s. 296–298 — artykuł naukowy
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.