Nowy Dwór Gdański — kościół ewangelicki (Tiegenhof)
Tiegenhof
- Rok powstania
- 1832
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- nowodworski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Nowy Dwór Gdański, do 1945 roku Tiegenhof, bywał nazywany także Neuhof; założył go zakon krzyżacki, od 1859 roku był osadą targową, a od 1880 roku miastem środkowych Żuław. Do 1920 roku należał do powiatu malborskiego w rejencji gdańskiej, w prowincji Prusy Zachodnie; po pierwszej wojnie światowej znalazł się w granicach Wolnego Miasta Gdańska jako stolica nowego powiatu Wielkie Żuławy, a od 1939 roku w Reichsgau Danzig-Westpreußen. Nowy Dwór i okolice to zarazem historyczne centrum mennonitów Żuław — odrębnej wspólnoty anabaptystycznej, wyrosłej z innego pnia niż luteranizm. Sprowadzili ich tu w 1568 roku ówcześni dzierżawcy, bracia Hans i Szymon Loysenowie, by osuszyli porośnięte trzciną bagna wokół Nowego Dworu. Na terenie gminy do 1945 roku działały cztery mennonickie domy modlitwy: drewniane w Stawcu, Orłowskim Polu i Różewie oraz murowany w Żelichowie. Żaden się nie zachował. Gmina ewangelicka zaczęła się od pomieszczenia zastępczego. W 1782 roku Fryderyk II podarował luteranom stary królewski zamek, zwany od dawnych właścicieli zamkiem Loitzów, a w 1784 roku urządzono w jednej z jego sal zbór; kaplicę poświęcił 8 sierpnia tego roku pastor z Nowego Stawu Daniel Friedrich Bobrik. Tego samego dnia wprowadzono pierwszego duchownego tego zboru, Christiana Andreasa Vanselowa. Od 1784 roku prowadzono własne księgi metrykalne, a według Maxa Bära (1908) w księdze ślubów z lat 1805–1844 zapisano dzieje gminy od 1784 do 1810 roku. Duchownych tutejszej parafii wymienia się jedna…
Źródła zewnętrzne
- Kwerenda internetowa atlasu z 18 czerwca 2026 roku — kwerenda webowa
- Kościół ewangelicki (dawny), Nowy Dwór Gdański — polska-org.pl [kopia archiwalna 2018-08-01] — audyt workflow
- Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 356 — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku — źródło drukowane
- Bernhard Schmid, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg, Danzig 1919 — źródło drukowane
- Agathon Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen, Neidenburg 1890 — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Provinz Westpreußen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku — źródło drukowane
- Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919 — źródło drukowane
- ks. W. Zawadzki, „Archiwum Ewangelickiej Superintendentury i Parafii Malborskiej. Próba analizy wstępnej”, „Studia Elbląskie” 2 (2000), s. 61–96 (wykaz parafii za: E. Dormann, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Danzig 1862, s. 77 nn.) — artykuł naukowy
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 444, hasło „Tiegenhof” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868 — monografia
- B. Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, Danzig 1919, s. 358, 359 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VII, hasło „Nowydwór” — źródło drukowane
- H. Eckerdt, „Geschichte des Kreises Marienburg”, Marienburg 1868, s. 208 — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 163, pozycje 153, 154 i 155 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 25 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 603, 675; t. 3, s. 737, 1025; t. 4, s. 1080, 1261; t. 5, s. 1380, 1442; t. 6, s. 1542; t. 7, s. 1833, 1877, 1924, 1944 — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung”, 2 lipca 1873 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Der Reichsbote” (Berlin), 9 lipca 1898 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- Heinel, „Einige Nachrichten über das große Marienburger Werder, besonders in kirchlicher Hinsicht”, „Preußische Provinzial-Blätter” 8, Königsberg 1832, s. 209–229, 317–330 (Internet Archive) — artykuł naukowy
- Druga księga chrztów gminy ewangelicko-luterańskiej w Nowym Dworze Gdańskim (Tiegenhof) z lat 1805–1844, z relacją pastora Christiana Andreasa Vanselowa o kościele, Ewangelickie Archiwum Centralne w Berlinie (EZA) (Archion 23816) — źródło archiwalne
- A. B. Krupa, „Cyganie w Cyganku, czyli administracja państwowa wobec greckokatolickiej placówki duszpasterskiej w powiecie nowodworskim w województwie gdańskim w latach 1952–1956”, „Echa Przeszłości” XXV/2, 2024, s. 164–165 — artykuł naukowy
- zulawy.infopl.info — Nowy Dwór Gdański, stan na 11 listopada 2026 roku — strona internetowa
- Archiwum Diecezji Elbląskiej, akta Ewangelickiej Superintendentury w Malborku, „Einpfarrungen” (1856–1889), s. 3, 77 (Nowinka, 1856 i 1867; kopia cyfrowa: Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — archiwalia
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1885, nr 8, s. 69 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
- Lista duchownych z 1873 roku („Nachweisung aller evangelischen Kirchen und Geistlichen in der Provinz Preußen. Im Juli 1873”), dodatek do „Amtliche Mittheilungen” konsystorza w Królewcu, według przepisu w serwisie ahnen-spuren.de, s. 15 — źródło drukowane
- „Amtliche Mittheilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1886, nr 15, s. 114 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.