Rowy — kościół (parafia słowińska)

Z Wikipedii (PL)

Rowy, po niemiecku Rowe, to kaszubska wieś rybacka u ujścia Łupawy do Bałtyku; przed 1945 rokiem leżała w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, dziś należy do gminy Ustka. Wzmiankowano ją w 1282 roku, przy nadaniu norbertankom słupskim, a w 1909 roku połączono Rowy Wielkie i Małe w jedną gminę. Wieś tworzyła samodzielną parafię ewangelicką z ciągiem dwudziestu pastorów udokumentowanym w latach 1702–1947; duchownego dzieliła z Wobesde. Parafia liczyła w 1940 roku około 1 322 osób. Średniowieczny kościół z XIV wieku rozebrano w 1850 roku, a obecny, neoromański, wzniesiono w latach 1844–1849 z kamienia z Kamiennej Wyspy na jeziorze Gardno. 📌 Miejscowe podanie tłumaczyło to inaczej i ciekawiej: kamienie na kościół miały pochodzić z Gardny, a przeniósł je przez jezioro diabeł — część upuścił po drodze. Zapisał to Franz Tetzner, dodając, że i samo podanie, i powszechne w okolicy przekonanie wskazują na zależność Rowów od Gardny: wieś uchodziła za od dawna niemiecką, a Kaszubi mieli tu przywędrować właśnie stamtąd. 📌 Jak dalece kaszubszczyzna tu zanikła, mówi ankieta szkolna, którą Tetzner przytacza w punktach. Żaden z nauczycieli nie znał mowy kaszubskiej. Nie było ani jednego ucznia kaszubskiego — u wszystkich dzieci językiem ojczystym był niemiecki. Kaszubi to już prawie wyłącznie starzy gospodarze na dożywociu, a rodzice dzieci szkolnych nie mogli utrzymać tej mowy, bo sami jej nie rozumieli. Sprawozdanie zamyka zdanie mocne: język kaszubski w parafii …