Przywidz — dawny kościół ewangelicki (Mariensee, 1909–1910)
Mariensee
- Rok powstania
- 1909
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- gdański
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Przywidz — po niemiecku Mariensee — leży na Wyżynie Gdańskiej, na katolicko-ewangelickim pograniczu Kaszub. Sama nazwa niemiecka wskazuje pierwotne wezwanie kościoła: Najświętszej Marii Panny, a przed Reformacją najważniejszy odpust przypadał tu na Narodzenie Panny Maryi. Ostatni tutejszy kościół ewangelicki, neogotycka budowla ceglana z jedną wieżą, stanął w latach 1909–1910 nad jeziorem. Dziś jest rzymskokatolickim kościołem filialnym pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Różańca Świętego, wpisanym do rejestru zabytków pod numerem A-1694 dnia 18 lipca 1999 roku. Kaplicą cmentarną jest natomiast kościół katolicki pod wezwaniem świętego Franciszka Ksawerego z 1903 roku. W 1294 roku Privisa (Mariensee) znalazła się w nadaniu księcia Mściwoja II dla cystersów z Eldeny, ale Hugo Schuch wątpi, czy powstał tu kiedykolwiek prawdziwy klasztor. Około 1419 roku Przywidz otrzymał prawo chełmińskie. Dietrichswalde, dziś część Przywidza, nadano w 1425 roku Dietrichowi von Logendorf na prawie magdeburskim; stała tam wtedy stara huta szkła. W 1429 roku część jeziora Mariensee wraz z Glasbergiem przypadła burmistrzowi gdańskiemu Gertowi von der Beke. Andrzej Tomczak, za Kujotem, zaznacza, że do czasów Reformacji istniał w Przywidzu kościół parafialny; w drugiej połowie XVI wieku wieś należała do parafii w Mierzeszynie. Dzieje tutejszej świątyni dają się prześledzić nazwisko po nazwisku i są to dzieje własności ziemskiej. W XVI wieku wieś trzymali Przywidzcy, około 1589 roku przyszli Lindowi…
Źródła zewnętrzne
- Uwe Kerntopf, pom-wpru.kerntopf.com — evkirche/mariensee.htm — genealogia
- przywidz.org — Historia kościoła przywidzkiego — strona lokalna
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — źródło drukowane
- Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910) — źródło drukowane
- ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880 — źródło drukowane
- M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1 — monografia
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. II”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 85 (2006) — repertorium archiwalne
- ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005) — repertorium archiwalne
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908 — wykaz ksiąg metrykalnych
- „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Danzig”, Danzig 1869, cz. 1 — opis topograficzny
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 422 — źródło drukowane
- M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 662 (s. 26), nr 1460 (s. 157) — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 117–118, pozycja 241 — źródło drukowane
- Th. Hirsch, „Geschichte des Karthauser Kreises bis zum Aufhören der Ordensherrschaft”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 6 (1882), s. 45, 60 — źródło drukowane
- H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 99–101 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 3, s. 726, 869; t. 4, s. 1187, 1223; t. 6, s. 1742; t. 7, s. 1860, 1977, 2027 — źródło drukowane
- W. Heidn, „Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit”, Marburg 1965, s. 315–317 — źródło drukowane
- A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 92, 157–158, 216–217 — monografia
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.